یادداشت/مهدی علیجانی؛

نقدی از دیدگاه تاریخی؛ «وارش» در گیلان یا گلستان؟!

مردم گیلان حق دارند از خود بپرسند کی و کجا مهاجران سیستانی به این استان مهاجرت کرده و به علت عدم تجانس فرهنگی با برخورد قهرآمیز گیلانیان مواجه شده اند؟

درباره مجموعه تلویزیونی «وارش» و توهین به مردم شریف گیلان در این مجموعه، حرفها و انتقادهای زیادی گفته شده که اغلب وارد است و باید سازندگان این سریال و نیز سریالهای دیگر به آنها توجه کنند؛ اما یک نکته اساسی تاریخی در این میان مغفول مانده و آن، این است که نویسنده فیلمنامه به واقعیتهای تاریخی بی اعتنا بوده و این بی اعتنایی باعث شده به جای آنکه این داستان را در «محل واقعی تاریخی» خود روایت کند، آن را به گیلان منتقل کرده و موجب ناراحتی و تکدّر خاطر مردم شریف این استان را فراهم کرده است.
مردم گیلان حق دارند از خود بپرسند کی و کجا مهاجران سیستانی به این استان مهاجرت کرده و به علت عدم تجانس فرهنگی با برخورد قهرآمیز گیلانیان مواجه شده اند؟ این سوال پاسخی ندارد چون «جغرافیای واقعی» این سریال بر مبنای واقعیتهای تاریخی باید استان «گلستان» باشد و نه «گیلان» از آن رو که مهاجرت سیستانیها در دوره های مختلف به گرگان آن زمان و «استان گلستان کنونی» صورت گرفته و گیلان تقریباً هیچ گاه مقصد مهاجران سیستانی نبوده که بتوان چنین داستانهایی را در آن روایت کرد.
بر مبنای مستندات تاریخی، آخرین و گسترده ترین مهاجرت سیستانی ها به گرگان در فاصله سال های ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۰ شمسی ـ که داستان این سریال در این برهه روایت می شود ـ به اوج خود رسید.
در آن برهه بسیاری از مردم سیستان به استان گلستان مهاجرت کردند و بسیاری از آنها به علت ناهمخوانی فرهنگی و اجتماعی و قومیتی به سختی توانستند در آنجا برای خود، کار و زندگی فراهم کنند‌؛ موضوعی که در سریال وارش بر آن تاکید می شود منتها با این تفاوت که جای مردم گلستان با مردم گیلان عوض شده است!!
هم اکنون نیز جمعیت مهاجران سیستانی در استان گلستان پس از بومیان این منطقه و ترکمن ها از نظر تعداد، سومین گروه جمعیتی و تعداد آنها از غرب به شرق استان رو به افزایش است و در حال حاضر ۱۵% از جمعیت این استان را قوم «سیستانی» تشکیل می دهد که عمدتاً در شرق گلستان سکونت دارند.
علت اصلی مهاجرت سیستانی ها به گلستان، خشک شدن آب منطقه ناشی از بازسازی نشدن بند(سد) های تاریخی رود هیرمند و ایجاد بندهای جدید در افغانستان بر هیرمند و تغییر مسیر آب این رودخانه در بعضی موارد بود.
همچنین به علت آنکه غرب استان گلستان از قدیم آباد بود و زمینهای مرغوب و امنیت کافی داشت از قدیم الایام جمعیت زیادی در آن زندگی می کردند و جایی برای پذیرش غیر بومی ها و مهاجران نداشت اما در شرق گلستان اوضاع برعکس بود و به علت نبود امنیت، مناطق وسیعی زیر کشت نرفته و خالی از جمعیت باقی مانده بود. حضور مالکان بزرگ در این منطقه نیز که نیاز مبرمی به کارگر به ویژه برای محصول پنبه داشتند از علل تاریخی دیگر جذب کارگران سیستانی با مزد کم بود.
بنابراین جاداشت که سازندگان سریال، داستان آن را بر بستر تاریخی واقعی خود روایت کنند تا باورپذیر باشد نه اینکه با تغییر و تحریف خلاف واقع جغرافیای تاریخی سریال، محملی برای توهین و تحریک عواطف مردم غیور و شریف و فرهنگمدار گیلان فراهم سازند.

مهدی علیجانی (ارباستان)
دانشجوی دکتری ایران شناسی دانشگاه شهید بهشتی و فعال رسانه

پایگاه اطلاع رسانی دیارمیرزا: انتشار مطالب خبری و یادداشت های دریافتی لزوما به معنای تایید محتوای آن نیست و صرفا جهت اطلاع کاربران از فضای رسانه‌ای منتشر می‌شود.

دیدگاه‌ها

۱۰ دیدگاه
  1. سید حسین ۱۰ مهر ۱۴۰۳ - ۱۱:۲۲
    نویسنده و فیلم نامه نویس و کارگردان و سازندگان کل این فیلم یک اشتباه خیلی بزرگی داشتن باید گلستان رو انتخاب می‌کردند با یک اشتباه بزرگ تاریخی گیلان رو انتخاب کردند باید عذر خواهی می‌کردند که کردند مهاجرت سیستانی به گلستان بوده نه گیلان اونهم مناطق خالی از سکنه یا ترکمن نشین گلستان نه مناطق مازنی طبری نشین
  2. پوراسکندری ۱۳ شهریور ۱۴۰۳ - ۲۱:۲۴
    رجوع شود به یادداشت های میرزا یحیی مجتهدزاده لاهیجی؛ درخصوص کوچ خاندان صفاری به گیلان، بزرگان و بانیان شهر لاهیجان و نیز وجه تسمیه روستای سیستان و علت نامگذاری منطقه‌ی سیستان(ثبت شده تحت عنوان سوستان؛یا به لفظ محلی:سیسون) و سیاه‌کش پ.ن۱:در گویش سیستانی، «سیستان» را سیستو ادا میکنند؛ مادامیکه واژه ای در پیوست نداشته باشد. پ.ن۲:شجره نامه خاندان صفاری سیستانی در انتهای کتاب صحیفه سجادیه موروثی خاندان گرامی و ریشه دار مجتهدی ثبت و ضبط گردیده، موجود میباشد.
    1. علیرضا ۸ مهر ۱۴۰۳ - ۲۲:۳۹
      من مال همون محله روستایی هستم که میگی ما هیچکدوممون سیستانی نیستیم و دوستم نداریم باشیم همه ما گیلک هستیم هرچیزی رو که هرجا می‌نویسند و میگن باور نکنید
  3. سید محمد حسینی گیلانی ۲۷ تیر ۱۴۰۳ - ۱۲:۴۲
    این یک اشتباه تاریخی بوده از نویسنده و کارگردان و.... این سریال فیلم که خودشون هم عذر خواهی کردن گفتن ما اشتباه کردیم استان گلستان بوده که سیستانی ها به خاطر خشکسالی و مشکلات و رنج به گلستان مهاجرت کردن . این هم اعتراض گیلانی ها و سیستانی رو داشته که خوشبختانه با این مقاله و عذر خواهی کارگردان و نویسنده سریال وارش اصلاح شد .
  4. سمیرا ۱۰ فروردین ۱۴۰۳ - ۰۳:۲۳
    عرض ادب یکی از با اصالت ترین و کهن ترین اقوام ؛گیلک ها و مردم بافرهنگ گیلان است.سیستانی ها نیز از اقوام اصیل آریایی هستند بنده در تالار گفتمان بنیادنیمروزسیستانی‌ها عضو بودم و آنجا با شخصیت فرهنگ دوست و اهل تعامل و مردمدار و طرفدار وحدت ایرانیان بنام محمدآذری مدیر و بنیانگذار بنیادنیمروز آشنا شدم.همگی ما باید مثل ایشان به نقاط اشتراک و ایرانی بودن مان ببالیم.ایرانیان جانشان برای هم درمیره.دم هموطنانم گرم
  5. هموطن ۲۱ دی ۱۴۰۱ - ۲۲:۰۱
    درود بر هموطنان اهل علم وفیلم گیلانی های عزیز ؛باید بگویم شکسته باد قلمی که اقوام ایرانی را رودر روی همدیگه قرار دهد.از نوشته های دوستان یک ایده گرفتم که همانند سیستانی ها که یک موسسه فرهنگی بنام بنیادنیمروز سیستانی‌ها به همت بنیانگذار و مدیر آن دارند تمام اقوام چنین نهادی داشته باشند و همگی در یک گروه عضو باشند و گفتگو کنند و اجازه ندهند آنها را بجان هم بیندازند
  6. عبدالله ۱۴ دی ۱۴۰۱ - ۰۰:۰۵
    عرض ادب خدمت دست اندرکاران پایگاه خبری دیار میرزا بعنوان یک هموطن پیشنهاد می کنم که در این زمینه با محمدآذری محقق فرهنگ عامه و سردارفرهنگی قوم سیستانی در شمال کشور گفتگویی داشته باشید یا اینکه مقاله ایشان در جواب روزنامه همشهری در خصوص مهاجرت سیستانی‌های گلستان را بخوانید.هنرمندان و سازندگان فیلم باید به پیشینه فرهنگی مردمان با اصالت و کهن گیلان و همچنین نیمروزی های نجیب و نوادگان رستم دقت بیشتری می کردند حالا که اون عزیزان کم کاری کردند برماست که با کارهای علمی و ژرف بیائیم به تعامل و وحدت اقوام کمک کنیم.سیستانی ها انسان های زحمتکش و مهمان نواز و سازگاری هستند یکی از عوامل توسعه گلستان قطعا سیستانیها هستند
  7. بنیاد نیمروز سیستانی ها ۱۷ مهر ۱۴۰۱ - ۲۲:۲۸
    با سلام از کلیه فرهیختگان گیلانی توقع داریم که در کنار بنیاد نیمروز سیستانیها بعنوان یک مجموعه ی فرهنگی ریشه دار به صورت علمی وتاریخی به این مقوله بپردازند ودرکنار هم از حیثیت فرهنگی اقوام ایرانی در قبال این سریال دفاع کنیم واز هرگونه پرداخت یک سویه خود داری شود از مردمان فهیم وفرهیخته گیلان توقع بیشتری داریم از قلم این عزیز هم گله مند هستیم.اصلا این نگاه درست نبود مراقب دل هموطنان خود باشیم. بنیاد نیمروز برای این تحقیق واعتراض درکنار شما گیلانی های نجیب می باشد. بنیاد نیمروز سیستانی ها
  8. حسین ۵ فروردین ۱۴۰۰ - ۲۱:۴۰
    شما چطور دانشجویی هستین که نمیدونیم زمان یعقوب لیث مهاحرت ب گیلان وجود داشته اگه نمیدونی بدون تو گیلان یه روستایی هست بنام سراوان که همه سیستانی هستند و چون خیلی وقته کوچ کردن ب زبان گیلکی حرف میزنن . وافعا متاسم برای طرز فکری که مهاجرت یه قوم رو توهین به مرثم گیلان میدونین
    1. سید محمد حسینی گیلانی ۲۵ تیر ۱۴۰۳ - ۱۹:۲۵
      با عرض سلام و ادب داداش ما اهل سروان هستیم هیچ یکی از ما سیستانی نیست ما همه گیلک هستیم و خودمون رو گیلک می دونیم اینا کلا از لحاظ تاریخی دروغ هست خود سازنده گان این فیلم به اشتباهشون پی بردن و غذر خواهی کردن مهاجرت مردم سیستان و بلوچستان به گلستان بوده اونم به خاطر خشکسالی و بدبختی و بیماری و محرومیت اونم تو مناطق ترکمن نشین بوده و بخشی های از مناطق خالی از سکنه گرگان که الان اباد شده نه در مناطق مازنی نشین و بخش های مرفه گرگان که مازندرانی هستند متاسفانه این واقعیت این هست که ما ملت کاسپین یعنی ما شمالی ها مازنی ها و گیلک ها و تالش ها نژاد پرست هستیم من اینطوری نیستم و این تفکر رو قبول ندارم ولی از لحاظ بقیه ما هیچ فرقی بین بلوچ ها و سیستانی ها با پاکستانی ها و افغانی و هندی ها نیست .
دیارمیرزا نظراتی را که حاوی توهین، هتاکی و افترا باشد، منتشر نخواهد کرد.
  • از انتشار نظراتی که فاقد محتوا بوده و صرفا انعکاس واکنشهای احساسی باشد جلوگیری خواهد شد.
  • لطفا جهت بوجود نیامدن مسائل حقوقی از نوشتن نام مسئولین و شخصیت ها تحت هر شرایطی خودداری نمائید.
  • لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
  • در صورت وارد کردن ایمیل خود، پس از تعیین تکلیف نظر موضوع به اطلاع شما خواهد رسید.

دیدگاه خود را بنویسید

اخبار ویژه