محمد عبداللهی

فاجعه جمعیتی در گیلان

فاجعه جمعیتی در گیلان

نگاهی به جمعیت گیلان و رشد آن در مقایسه با کشور و رابطه آنها با برخی از گزاره‌های اقتصادی

۱۳۸۵۹_۹۵۴مسئله جمعیت و نیروی انسانی یکی از مهمترین و راهبردی‌ترین عوامل قدرت و ثبات یک ملت و دولت است. بنابراین دولتها درباره اینگونه مسائل، دارای برنامه‌های بلند مدت و کوتاه مدت و سازمان‌های رصد کننده این برنامه‌ها هستند و هیچ وقت درباره مسائل راهبردی خود از قبیل امنیت، اقتصاد، غذا و برخی مسائل مهم مختص هر کشور، به بیگانگان حق دخالت و یا دستور برنامه‌ای را نمی‌دهند. اما در کشور شیعی ایران، وقتی که انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ به پیروزی رسید، دشمنان همه تلاش خود را برای مقابله با این انقلاب مردمی به کار بردند و در همه زمینه‌ها وارد عمل شدند و در برخی موارد نیز توانستند با استفاده از غفلت نیروهای داخلی و شرایط مخصوص انقلاب و کمک عناصر وابسته، به اهداف خود برسند. یکی از مسائلی که اگرچه شاید نتوان گفت در ابتدا طبق خواسته دشمن اما در ادامه طبق برنامه‌های دشمنان و در جهت تضعیف ایران اسلامی عملیاتی شد، مسئله جمعیت و نرخ رشد آن بود.

در طول سالهای آماری ایران، بالاترین متوسط رشد جمعیت کشور، برای سالهای ۱۳۵۵ تا ۱۳۶۵ با عدد ۳,۹۱ درصد بوده است. این رشد جمعیت باعث گردید که مسئولان وقت که سالهای سخت تثبیت انقلاب و دفاع مقدس، تحریم و فشارهای خارجی و کاهش تولید را پشت سر می‌گذاشتند، به این نتیجه برسند که روند رو به رشد جمعیت، ممکن است در آینده مشکلاتی را برای کشور ایجاد کند لذا درصدد تهیه برنامه‌ای جهت کنترل جمعیت برآمدند. در همین راستا سیاستهای «کنترل جمعیت و تنظیم خانواده» و به معنای واقعی «کاهش موالید» از سال ۶۸ تا سال ۷۲ به اجرا درآمد.

مطابق این برنامه، رشد جمعیت باید در سال ۱۳۷۲ به عدد ۲,۹ درصد می‌رسید و در ادامه تا سال ۱۳۹۰ به عدد ۲,۳ درصد کاهش می‌یافت. در پی این برنامه، مجلس شورای اسلامی، دولت، نهادها و سازمانهای مربوطه دست به کار شدند و مراکز، کمیته‌ها و شوراهای لازم آغاز به کار کرد و این برنامه به سرعت عملیاتی گردید.

در نتیجه‌ی هماهنگی‌های لازم و فوق تصور در میان مسئولین، با اجرای سیاستهای کنترل جمعیتی، در سال ۱۳۷۰ ـ یعنی دو سال بعد از اجرای این سیاستها ـ به نرخ ۲,۴۳ درصد رسیدیم و در سال ۱۳۷۵ به عدد بسیار پایین ۱,۴۷ درصد رسیدیم.

متاسفانه با فضایی که در میان مسئولین و جامعه ایجاد شده بود، هرگز کسی فکر این را نکرد که این برنامه آیا باید برای همه مناطق کشور عملیاتی شود یا خیر؟ و اگر هم باید در همه مناطق کشور به اجرا درآید، قطعا باید با فرهنگ و رسوم مردم نیز همخوانی پیدا می‌کرد و از طرفی آسیبهای آن نیز باید در مناطق مختلف بررسی می‌شد.

در استان گیلان در سال ۱۳۶۵ متوسط رشد روی عدد ۲,۷۸ بوده است، یعنی کمتر از عددی که مسئولین برای سال ۷۲ در کشور پیش بینی کرده بودند، بنابراین معلوم است که آن مشکل روند رو به رشد جمعیت کشور! که مسئولین احساس کرده بودند در گیلان اصلا وجود نداشت و متاسفانه با اجرای این سیاستها ـ با توجه به اینکه در گیلان زمینه‌های فرهنگی برای کنترل جمعیت هم وجود داشت ـ در سال ۱۳۷۰ به نرخ پایین ۱,۱۶ درصد دست یافته شد. از این بدتر تداوم این سیاستها بود تا جایی که در سال ۱۳۷۵ نرخ متوسط رشد به عدد بسیار پایین ۰,۳۴ درصد کاهش یافت و این همان فاجعه جمعیتی بود که در گیلان رخ داده است. این سیر کاهش جمعیت همچنان ادامه دارد و روز به روز عمیق‌تر شد و در سال ۱۳۹۰به عدد ۰,۶۲ درصد رسیده است؛ در حالی که متوسط رشد کشور ۱,۲۹ بوده است و این یعنی دو برابری مشکل جمعیت در گیلان به نسبت کشور و به معنای دقیقتر تثبیت فاجعه جمعیت در گیلان. بنابراین وقتی آمار رشد جمعیتی در گیلان به عدد مورد انتظار مسئولین در برنامه‌ها نزدیک بود، نباید سیاستهای کنترل جمعیت در گیلان اصلا اجرا می‌شد و جا دارد که مسئولان برنامه‌ریز وقت مورد سوال قرار گیرند.

نتیجه این سیاستها و برنامه‌ها به همراه عدم نظارت درست سازمانهای مربوطه این شده است که در کل ایران در سال ۱۳۹۰ که جمعیت هفتاد و پنج ملیون نفره داشت، با کشور چین که بیش از یک میلیارد و پانصد میلیون نفر جمعیت داشت در نرخ رشد جمعیت برابر باشند؛ با اینکه چین شدیدترین و سختگیرانه‌ترین سیاستهای تحدید موالید و کنترل جمعیت و تنظیم خانواده را به اجرا گذاشته است ولی در ایران این سیاستها به گونه‌ای دیگر عملیاتی شد و بیشتر سبقه فرهنگی به خود گرفت.

البته خود ایالات متحده آمریکا که این سیاستها را به کشورهای دنیا ارائه و تحمیل می‌کند، هوشمندانه از این قوانین اطاعت نمی‌کند و رشد جمعیت خود را در نرخ جانشینی تثبیت کرده است.

حال مطابق نظر کارشناسان، اگر نرخ باروری زیر ۱٫۳ فرزند که به آن «تله باروری پایین» گفته می‌شود برسد، دیگر باروری به آسانی افزایش پیدا نمی‌کند. از طرف دیگر اگر نرخ رشد، نصف میزان نرخ جانشینی باشد ـ یعنی عدد یک ـ چنین جمعیتی در مسیر «انقراض نسلی» قرار دارد.

از طرف دیگر با نگاهی به درآمد و هزینه خانوارهای گیلانی در می‌یابیم که هر خانواده گیلانی در طول سالهای ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۰ که از جمعیت کمی برخوردار است، معمولا در هر دوره آماری، از رشد متوسط درآمد سالانه بیشتری نسبت به رشد متوسط درآمد سالانه هر خانوار در کشور برخوردار بوده است. از آن طرف در هزینه‌ها نیز رشد متوسط هزینه سالانه هر خانوار گیلانی نسبت به رشد متوسط هزینه سالانه هر خانوار در کشور کمتر بوده است.

علاوه بر اینها هر خانواده گیلانی نسبت به خانوار کشور، از کسری بودجه کمتری در سال برخوردار بوده است یعنی سطح درآمدی به سطح هزینه‌ها در گیلان نزدیکتر بوده است و اینها از امتیازات استان به حساب می‌آید ولی این افزایش رشد متوسط درآمد با توجه به کم جمعیت‌تر بودن هر خانواده گیلانی نشان از این می‌دهد که هر خانواده در گیلان برای افرادش، بیشتر از متوسط کشور هزینه می‌کند و این نکته مهمی است که باید به آن توجه شود…

در مجموع به طور خلاصه می توان گفت: اولا طبق آمارهای موجود، اصولا سیاستهای تنظیم و کنترل خانواده در گیلان نباید اجرایی می‌شد.

ثانیا باید برنامه‌ای همه جانبه نوشته شود و در آن تعیین شود که در قدم اول، حداقل به نرخ رشد جانشینی جمعیت که ۲,۱ است برسیم و در قدم بعدی به متوسط نرخ رشد که در برنامه‌ها مشخص شده بود ـ یعنی ۲,۳ ـ دست یابیم تا به حداقل استانداردها رسیده باشیم. در گام سوم باید برای افزایش جمعیت برنامه‌ریزی کنیم و فعلا و با توجه به شرایط موجود باید یک عدد نرمالی را به عنوان استاندارد اولیه مشخص نمایند تا در فاصله ۱۵ ساله به آن دست یافت.

ثالثا غیر از راهکارهای عمومی اصلاح این روش همچون برنامه‌ریزی دقیق برای ازدواج به موقع جوانان، کاهش سن ازدواج و از بین بردن موانع ازدواج، گسترش پوشش‌های بیمه‌ای و کمک برای تامین هزینه‌های بالای درمان به ویژه برای افراد نابارور و دارای مشکل باروری، اصلاح برخی قوانین موجود درباره تنظیم و کنترل خانواده؛ یک سری راهکارهای اختصاصی برای گیلان نیز باید اندیشیده شود تا به حل این معضل کمک نماید. مانند اینکه:

راهکارهای فرهنگی و تربیتی در حد قوی و سریع به سمت اصلاح وضع گذشته تغییر یابد. البته این نکته مهم است که در اینجا به خاطر فاجعه جمعیتی حتما باید سیاستهای تشویقی در گیلان چندین برابر سیاستهای جمعتی کشور پیگیری شود و این هم در مسئله فرهنگی و هم در تشویقهای مالی و اعتباری است. از طرف دیگر مسئولین امر (از مدیران و مجریان تا مربیان و معلمان و پزشکان و بهداران) باید خودشان به صورت کامل در قبال این فاجعه توجیه و همراه گردند و اگر مسئول و مربیانی این سیاستها را قبول ندارند کنار گذاشته شوند و این مسئله شوخی بردار نیست. در نهایت علما و روحانیون نیز باید حتما در این زمینه تبلیغ کنند و خود نیز در این امر توجیه باشند. تبیین موضوع پیامدهای کم فرزندی و تلاش جهت تغییر نگرش فرهنگی افراد نسبت به فواید فرزندآوری نیز می‌تواند بر افزایش باروری اثر گذار باشد. علاوه بر اینها درصدی از درآمدهای استان به ویژه از منابع مالیاتی و عوارضی مناطق آزاد و صادرات و واردات، به حمایت از خانواده‌های گیلانی به ویژه در امر درمان اختصاص یابد.

حجت الاسلام محمد عبداللهی – عضو موسسه مطالعات مبارزات اسلامی گیلان

پایگاه اطلاع رسانی دیارمیرزا: انتشار مطالب خبری و یادداشت های دریافتی لزوما به معنای تایید محتوای آن نیست و صرفا جهت اطلاع کاربران از فضای رسانه‌ای منتشر می‌شود.

دیدگاه‌ها

۱ دیدگاه
  1. سید محمد حسنی ۷ خرداد ۱۴۰۲ - ۱۷:۰۲
    گیلان جمعیت زیادی داره و جمعیت جوان هم داره ولی این کاهش در این چند سال و تمرکز گذاشتن جوانان بر روی مسائل مهم تر که همیشه در طول تاریخ بوده ولی در این ۵۰ سال بیشتر شده باعث پیشرفت های گیلان شده که هر دوره از دوران باستان و تا الان گیلان سرآمد علم و دانش و پروش نوابغ بوده همیشه گیلان در حال پیشرفت بوده و رشد جمعیت در گیلان مثبت است و هنوز به منفی نرسیده و نسبت به کشور جمعیت جوان کمتری دارد اما ما با شرایط اقتصادی و سیاسی و ... را هم برای افزایش جمعیت گیلان و کشور ببینیم ولی این در گیلان مشکل بزرگی هست و بسیار مهم هست اما هنوز به فاجعه تبدیل نشده که اینگونه گفته می شود چرا برخی کشورهای پیشرفته جهان و استان و مناطق خودمختار های آنان مانند روسیه و مثل داغستان و تاتارستان و ...... و حتی کشور ارمنستان و گرجستان ... رشدشان مثبت پایین یا منفی است اما به دنبال پیشرفت و توسعه هستند تا شرایط کافی برای رشد جمعیت داشته باشند گیلان برای رشد و افزایش جمعیت نیاز به توسعه بالا دارد که در حال انجام است ولی با شدت متوسط که این برای بهتر کردن استان کافی نیست باید به دنبال توسعه بسیاربالا بود درست است و می دانیم گیلان از لحاظ اقتصادی و پیشرفت اقتصادی و ثروت مردم یعنی قدرت خرید و پس انداز مردم جز سه استان ثروتمند کشور در کنار یزد و مازندران است و از فرصت های دریایی و کشاورزی و تجاری و انرژی و معادن گیلان آگاه هستیم اما تا زمانی که توسعه و ساخت کارخانه و اشتغال و گسترش و پیشرفت کاری در گیلان به حد استان های مرکزی نرسد و تبعیض بر طرف نشود همانند اصفهان و مرکزی و البرز و قم و یزد و .... مردم گیلان حتی با وجود زنده‌گی و ثروت متوسط روبه بالا و بالا و بسیار بالا به اندازه همان یک الی و دو فرزند و بیشترین حد ۳ فرزند می آورند چرا که اگر جمعیت گیلان از ۲/۵ به ۵ الی ۶ میلیون برسد و گیلان آنطور که مسولین قول دادند توسعه پیدا نکند سطح زنده‌گی و ثروت مردم به متوسط و ضعیف کشانده می شود و این شرایط شرایط بدی خواهد بود ما قبول داریم باید رشد جمعیت بیشتر شود اما متناسب با آن چیزی که عقل و منطق و شرعیت خدا و علم حکم به ما می‌کند یعنی تا ۶ سال آینده جمعیت گیلان باید به ۴ میلیون و خورده ای و یا بیشتر برسد و گرنه اگر بدون علم و منطق وارد عمل شد شرایط گیلان همانند غرب کشور به ویژه ایلام و کردستان و آذربایجان غربی خواهد شد و از جایگاه خودش فاصله می‌گیرد گلستان و مازندران و شمال ایران و شمال غرب کشور یعنی منطقه آذربایجان هم اگر این کار درست رو نکند به این شرایط دچار خواهد شد شاخص توسعه انسانی یعنی درآمد و رفاه و امید به زنده‌گی و سطح سواد گیلان همیشه جز ۱ الی ۵ استان برتر کشور بوده است و اگر اتفاق به طور غیر علمی بی افتد تغیراتی قبال توجه ای در این فهرست یعنی تمام ارزیابی های شاخص توسعه انسانی اتفاق می افتد پس با این نتیجه ای که گرفته شده و با مشکل جوانی جمعیت که در گیلان وجود دارد رشد جمعیت گیلان باید افزایش بکند و از مثبت 0.7 درصد باید در ۲ الی ۳ سال به استاندارد کشور یعنی مثبت ۱/۵ و ۲ الی ۳ سال دیگر به مثبت ۳ درصد برسد که مسولین کشوری و لشکری و مسولین استانی باید توسعه استان و خود مردم نقش مهمی در رشد جمعیت گیلان همیشه سرسبز و زیبا و پر افتخار و پرچمدار اسلام و تشیع و ایران عزیز خواهند داشت به امید خدا و عنایت حضرت عصر عج
دیارمیرزا نظراتی را که حاوی توهین، هتاکی و افترا باشد، منتشر نخواهد کرد.
  • از انتشار نظراتی که فاقد محتوا بوده و صرفا انعکاس واکنشهای احساسی باشد جلوگیری خواهد شد.
  • لطفا جهت بوجود نیامدن مسائل حقوقی از نوشتن نام مسئولین و شخصیت ها تحت هر شرایطی خودداری نمائید.
  • لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
  • در صورت وارد کردن ایمیل خود، پس از تعیین تکلیف نظر موضوع به اطلاع شما خواهد رسید.

دیدگاه خود را بنویسید

اخبار ویژه