تاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی، حلقه مفقوده مدیریت شهری

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دیارمیرزا، دکتر محمد باقری هره دشت، دکتری برنامه‌ریزی شهری در یادداشتی نوشت:

در ذهن بسیاری از شهروندان، بحران شهری با زلزله، سیل یا جنگ معنا پیدا می‌کند. اما تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که گاهی از کار افتادن یک زیرساخت حیاتی، بدون آنکه حتی ساختمانی تخریب شود، می‌تواند زندگی روزمره یک شهر را با اختلال جدی مواجه کند.

برای نمونه، اختلال در سامانه‌های بانکی تنها به معنای ناتوانی در برداشت وجه یا انجام یک تراکنش مالی نیست. زمانی که شبکه پرداخت از دسترس خارج می‌شود، زنجیره‌ای از خدمات شهری نیز دچار اختلال خواهد شد. از تامین سوخت، خرید کالاهای اساسی و فعالیت واحدهای صنفی گرفته تا حمل و نقل عمومی، خدمات درمانی و حتی امدادرسانی که به چالشی در حوزه مدیریت شهری و امنیت خدمات عمومی تبدیل می‌شود.

در ادبیات برنامه ریزی شهری، این موضوع ذیل مفهوم تاب آوری زیرساخت‌های حیاتی تعریف می‌شود. شهر تاب آور، شهری است که وابستگی مطلق به یک سامانه نداشته باشد و برای تداوم خدمات، سناریوهای جایگزین را از پیش طراحی کرده باشد. افزونگی در زیرساخت ها، توزیع متوازن مراکز خدمات رسان، مراکز پشتیبان داده، استمرار خدمات و برنامه‌های مدیریت بحران، از الزامات چنین رویکردی است.

مدیریت شهری امروز، تنها مسئول آسفالت خیابان و اجرای پروژه‌های عمرانی نیست. شهرها باید برای تداوم عملکرد در شرایط غیرعادی نیز برنامه داشته باشند. هر اندازه وابستگی شهر به یک شبکه متمرکز بیشتر باشد، آسیب‌پذیری آن نیز افزایش خواهد یافت.

از سوی دیگر، توسعه شهر هوشمند نیز بدون توجه به تاب آوری دیجیتال معنا ندارد. هوشمندسازی زمانی ارزشمند است که زیرساخت‌های اطلاعاتی، ارتباطی و مالی بتوانند در شرایط بحران نیز به فعالیت خود ادامه دهند. فناوری باید ضامن پایداری شهر باشد، نه عاملی برای افزایش آسیب‌پذیری آن.

آینده مدیریت شهری در گرو تغییر نگاه از توسعه صرف کالبدی به حکمرانی تاب‌آور است. شهری موفق خواهد بود که بتواند حتی در شرایط اختلال در زیرساخت‌های حیاتی، زندگی روزمره شهروندان را با کمترین وقفه ادامه دهد. این همان رویکردی است که باید جایگاه ویژه‌ای در برنامه‌های توسعه شهری و تصمیم‌سازی مدیران آینده شهرها پیدا کند.