الزامات پدافند غیرعامل در برنامه ریزی شهری و شهرسازی
پدافند غیرعامل تنها یک راهکار فنی نیست، بلکه چارچوبی حقوقی، اجتماعی و مدیریتی برای ایجاد شهرهای ایمن و پایدار است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دیارمیرزا، دکتر محمد باقری هرهدشت* به مناسبت هفته پدافند غیرعامل در یادداشتی نوشت:
پدافند غیرعامل بهعنوان بخشی بنیادین از امنیت ملی و شهری، در دهه اخیر جایگاه ویژهای در نظام مدیریت شهری یافته است. این مفهوم، مجموعه اقداماتی را دربرمیگیرد که بدون استفاده از ابزارهای نظامی، تابآوری شهرها را در برابر تهدیدات طبیعی، انسانی و فنی افزایش میدهد. در این یادداشت، ضمن بررسی مبانی نظری پدافند غیرعامل در برنامهریزی شهری، به تحلیل الزامات حقوقی آن بر اساس قوانین بالادستی کشور پرداخته میشود. تحقق پدافند غیرعامل در شهرها مستلزم پیوندی عمیق میان نظام حقوقی، سیاستگذاری شهری و آگاهی اجتماعی است.
در عصر حاضر، تهدیدات شهری صرفاً از جنس نظامی یا طبیعی نیستند؛ بلکه شامل بحرانهای زیستمحیطی، زیرساختی و حتی سایبری میشوند. پدافند غیرعامل بهعنوان یکی از ارکان مدیریت شهری پایدار، میکوشد از طریق طراحی ایمن، آموزش عمومی و سیاستگذاری هوشمند، از بروز خسارات گسترده جلوگیری کند. از منظر حقوقی، اصل لزوم رعایت ملاحظات ایمنی و پایداری شهری و آییننامه اجرایی پدافند غیرعامل در دستگاههای اجرایی و قانون شهرداریها به صراحت مورد توجه قرار گرفته است. این قوانین، شهرداریها را مکلف به تدوین و اجرای برنامههای پدافند غیرعامل در طرحهای جامع و تفصیلی میدانند.
پدافند غیرعامل را میتوان در سه بعد اصلی فنی و کالبدی شامل کاهش آسیبپذیری زیرساختها از طریق اصول مهندسی ایمن و پراکندگی کاربریها؛ اجتماعی و فرهنگی شامل ارتقای آگاهی عمومی در برابر بحرانها و حقوقی و نهادی شامل الزام دستگاهها به رعایت ضوابط و مقررات ایمنی تقسیم بندی کرد.
الزامات پدافند غیرعامل در برنامهریزی شهری را میتوان در سه سطح راهبردی شامل گنجاندن بندهای پدافند غیرعامل در طرحهای جامع و تفصیلی شهرها؛ تطبیق طرحهای توسعه شهری با سند ملی راهبردی پدافند غیرعامل کشور؛ ارزیابی حقوقی آثار زیستمحیطی و ایمنی در پروژههای عمرانی؛ مدیریتی شامل تشکیل کمیته دائمی پدافند غیرعامل در شهرداریها با حضور متخصصان حقوق، عمران، محیطزیست و مدیریت بحران؛ تدوین دستورالعملهای اجرایی و الزامی برای پیمانکاران و مشاوران شهرسازی و اجتماعی شامل الزام نهادهای شهری به آموزش عمومی و اطلاعرسانی به شهروندان؛ توسعه فرهنگ پدافند غیرعامل در مدارس، انجمنهای محلی و رسانهها دسته بندی کرد.
سیاستگذاری و نهادسازی در سطح محلی اجرای موفق پدافند غیرعامل، نیازمند هماهنگی میان نهادهای مختلف است و لازم است در این خصوص، محورهای حاکمیت داده و شفافیت مشتمل بر ایجاد سامانه GIS پدافند غیرعامل برای شناسایی نقاط پرخطر و نظارت حقوقی اعم از الزام نهادهای اجرایی به گزارشدهی سالانه به شورای شهر در خصوص اقدامات ایمنی و پدافند غیرعامل مورد توجه قرار گیرد.
پدافند غیرعامل تنها یک راهکار فنی نیست، بلکه چارچوبی حقوقی، اجتماعی و مدیریتی برای ایجاد شهرهای ایمن و پایدار است. اجرای مؤثر آن منوط به اصلاح ساختار حقوقی شهرداری برای الزام طرحهای توسعه به پیوست پدافند غیرعامل؛ تقویت نظارت شورای شهر بر اجرای قوانین ایمنی و تابآوری؛ ارتقای سواد حقوقی مدیران شهری در زمینه الزامات پدافند غیرعامل؛ بهرهگیری از فناوریهای هوشمند برای هشدار، ارزیابی و پایش بحرانها می باشد.
*دکتری برنامهریزی شهری
دیدگاه