مهمترین قوانین پلیس فتا برای صرافی های ارز دیجیتال ایرانی و خارجی
قوانین پلیس فتا چارچوبی جامع، هرچند اغلب محدودکننده، برای صرافی‌های ارز دیجیتال در ایران ارائه می‌دهد. این قوانین مستلزم تایید هویت دقیق، نگهداری داده‌ها و اقدامات امنیتی است.
در راستای قانونمندسازی فضای رو به رشد دارایی‌های دیجیتال، پلیس سایبری ایران که با نام پلیس فتا شناخته می‌شود، فهرست مفصلی از الزامات امنیتی و اداری برای صرافی‌های ارز دیجیتال فعال در داخل کشور منتشر کرده است. این قوانین سفت و سخت همه‌چیز را تحت‌الشعاع قرار می‌دهند؛ از تایید هویت نگهداری داده‌ها گرفته تا محدودیت‌های کاربران خارجی. ما در این مقاله شما را با مهمترین قوانین پلیس فتا برای صرافی های ارز دیجیتال ایرانی و خارجی آشنا می‌کنیم.
پلیس فتا و نقش آن در نظارت بر فعالیت‌های مرتبط با رمزارزها در ایران
پلیس فتا در نظارت و اجرای قوانین مالی فضای آنلاین نقش حیاتی دارد؛ به خصوص در حوزه ارزهای دیجیتال. این سازمان در ابتدا با هدف مبارزه با حملات سایبری فعالیت خود را آغاز کرد، اما در ادامه به یک نهاد کلیدی برای تدوین قوانین مربوط به فناوری‌های نوظهور (نظیر بلاکچین و ارزهای دیجیتال) تبدیل شد. با توجه به رشد چشم‌گیر علاقمندان به حوزه کریپتو و عدم وجود یک چارچوب قانونی و رسمی در این خصوص، این نهاد وظیفه اعمال دستورالعمل‌هایی با هدف افزایش شفافیت، جلوگیری از کلاهبرداری و بهتر کردن امنیت سایبری ملی را برعهده گرفت.
سندی تحت عنوان الزامات انتظامی یا سایبری تخصصی کارگزاران مبادله رمزارز از سوی پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات فراجا در دسترس قرار گرفته که در آن به جامع‌ترین مجموعه قوانین مربوط به صرافی‌هایی که در داخل کشور فعالیت می‌کنند، ذکر شده است.
اگرچه این به معنای مجوزی برای فعالیت قانونی نیست، اما پایبندی به این چارچوب اکنون برای صرافی‌های ایرانی که امیدوار هستند بتوانند فعالیت خود را ادامه دهند و با سیستم‌های مالی داخل ادغام شوند، یک ضرورت مهم به حساب می‌آید.
آیا فعالیت صرافی‌های ارز دیجیتال در ایران قانونی است؟
مبادله رمز ارز در ایران شرایط خاص خود را دارد. اگرچه خرید بیت کوین و دیگر دارایی‌های دیجیتال برای کاربران غیرقانونی نیست، اما روی فعالیت در صرافی‌های ارز دیجیتال نظارت دقیقی صورت می‌گیرد. دستورالعمل‌های پلیس فتا به موارد زیر اشاره دارند:
- هنوز مجوز رسمی برای فعالیت صرافی‌های ارز دیجیتال صادر نشده است.
- رعایت قوانین تازه اعمال شده به معنای مجوز قانونی یا صدور مجوز نیست.
- صرافی‌ها باید از تمام دستورات و ابلاغیه‌های صادره از سوی نهادهای نظارتی، امنیتی و قضایی از جمله مرکز ملی فضای مجازی پیروی کنند.
به طور خلاصه باید بگوییم که صرافی‌ها فقط در شرایطی که قوانین پلیس فتا را رعایت کنند، می‌توانند به فعالیت خود ادامه دهند. همچنین اظهار شده که این موارد به معنای قانونی شدن کامل یا تایید قانونی نیست. عدم وجود مجوز مشخص، صرافی‌ها را در موقعیت متزلزلی قرار می‌دهد. در واقع این پلتفرم‌ها باید قوانین را رعایت کنند، اما نمی‌توانند ادعا کنند که رسما دارای مجوز هستند.
نگاهی به مهمترین قوانین و مقررات مرتبط با صرافی‌های ارز دیجیتال از نگاه پلیس فتا
دستورالعمل‌های پلیس فتا حول محور پنج موضوع اصلی می‌چرخد: مدیریت، تایید هویت، نظارت بر تراکنش، امنیت صرافی و سازگاری با قوانین کشور. ما در ادامه به مهمترین قوانینی که صرافی‌های ایرانی باید به آن‌ها توجه داشته باشند، اشاره خواهیم کرد.
وضعیت حقوقی و ساختار شرکت
تمامی صرافی‌های ارز دیجیتال باید تحت عنوان شخصیت حقوقی ثبت‌شده و به صورت تضامنی (یک ساختار حقوقی نادر و پرریسک در ایران، که در آن همه شرکا به طور مشترک و جداگانه در قبال تعهدات شرکت مسئول هستند) فعالیت کنند. این امر به دلیل افشای اطلاعات مالی شخصی، نگرانی‌هایی را در بین مدیران صرافی‌ها ایجاد کرده است.
علاوه بر این، اعضای هیئت مدیره و CEOهای شرکت باید به موارد زیر نیز کافی داشته باشند.
- بررسی سوء پیشینه برای جرائم مالی و کیفری را با موفقیت پشت سر بگذارند.
- در ارزیابی‌های اعتبار مالی، به عنوان کم‌ریسک در نظر گرفته شوند.
- چک برگشتی یا وام معوق نداشته باشد.
هرگونه تغییر در مدیریت یا اساسنامه شرکت باید به صورت کتبی به پلیس فتا گزارش داده شود.
الزامات سختگیرانه تایید هویت (KYC)
قوانین تایید هویت تحت دستورالعمل‌های پلیس فتا از جمله سختگیرانه‌ترین قوانین کشور به حساب می‌آید. تمامی کاربران باید تایید هویت چند لایه را پشت سر بگذارند و در مراحل متعدد اقدامات لازم را انجام دهند؛ به عنوان مثال می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تایید کارت ملی، شماره تلفن و آدرس پستی
- گرفتن ویدیویی تحت پوشش اسلامی که در آن پذیرش قواعد و قوانین را اعلام می‌کنید
- تطبیق مالکیت حساب بانکی با شناسه کاربری
- اسناد قانونی شرکت برای کاربران حقوقی
صرافی‌ها باید توجه داشته باشند که رعایت کامل دستورالعمل‌ها الزامی است، زیرا هرگونه عدم تطابق یا ارائه اطلاعات ناقص می‌تواند منجر به تعلیق فوری خدمات آن‌ها شود. همچنین، اطلاعات مربوط به تأیید هویت کاربران باید دارای واترمارک و مهر زمانی (تایم‌استمپ) باشند و این موارد باید همراه با لوگوی صرافی درج شوند تا از اصالت و صحت آن‌ها اطمینان حاصل شود. لازم است صرافی‌ها از ذخیره‌سازی این داده‌ها روی سرورهای لایو خودداری کرده و آن‌ها را به‌صورت آفلاین و در فضای امن ذخیره کنند.
اگر صرافی‌ها از خدمات شناسایی هویت شخص ثالث (IDP) استفاده می‌کنند، باید دقت بیشتری به خرج دهند؛ چون در قراردادها به‌روشنی مشخص شده که اگر فرآیند احراز هویت مشتری به هر دلیلی با مشکل روبرو شود، مسئولیت آن بر عهده خود صرافی خواهد بود، نه شرکت ارائه‌دهنده خدمات. پس بهتر است این موضوع را جدی بگیرند.
اتباع خارجی ممنوع
یکی از قوانینی که بیش از همه جنجال‌برانگیز شده، ممنوعیت کامل ارائه خدمات به اتباع خارجی است. بر اساس این قانون، هیچ فرد غیرایرانی نمی‌تواند از خدمات صرافی‌های ایرانی استفاده کند. این ممنوعیت همچنین شامل حال کاربران زیر ۱۸ سال و افرادی می‌شود که طبق ماده ۲۱۱ قانون مدنی، از نظر قانونی صلاحیت انجام معاملات یا پذیرش تعهدات را ندارند.
اجرای این قانون در عمل به این معناست که حتی اتباع خارجی ساکن ایران نیز مجاز به خرید رمزارزهایی مانند تتر از طریق صرافی‌های داخلی نیستند. همین موضوع باعث شده بسیاری آن را تصمیمی سختگیرانه و خارج از عرف بدانند؛ به‌طوری که انتقادهای زیادی نسبت به آن مطرح شده است.
تعهدات مربوط به نگهداری و نظارت بر داده‌ها
یکی دیگر از قوانین بحث‌برانگیز، الزام صرافی‌ها به نگهداری تمامی اطلاعات مربوط به تراکنش‌ها و سوابق کاربران به مدت حداقل ۱۰ سال است؛ فرقی هم نمی‌کند که آن شرکت همچنان فعال باشد یا فعالیتش را متوقف کرده باشد. طبق این قانون، تمام داده‌ها باید با رعایت اصول ایمنی، رمزنگاری شده و بر اساس استانداردهای بین‌المللی به‌گونه‌ای ذخیره شوند که در صورت نیاز، برای تحقیقات قضایی قابل دسترسی و بازیابی باشند.
نکته دیگری که در این قانون جلب توجه می‌کند، این است که صرافی‌ها موظف هستند در صورت دریافت درخواست رسمی از سوی نهادهای اطلاعاتی یا انتظامی، وجوه کاربران را تا ۷۲ ساعت مسدود نگه دارند تا دستورالعمل‌های بعدی صادر شود. از همین رو، کاربرانی که قصد خرید تتر یا سایر رمزارزها را دارند، باید حتماً از صرافی‌های معتبر ایرانی استفاده کنند تا در صورت بروز مشکل، امکان پیگیری و پاسخگویی فراهم باشد.
گزارش اطلاعات کیف پول و حساب
صرافی‌های ارز دیجیتال موظف‌اند همکاری کامل با نهادهای نظارتی، به‌ویژه پلیس فتا، داشته باشند. در همین راستا، باید آدرس کامل کیف پول‌هایی که در پلتفرم خود استفاده می‌کنند را به این نهاد اعلام کنند. همچنین، تمامی حساب‌های بانکی مرتبط با فرآیندهای واریز و برداشت نیز باید به‌طور شفاف گزارش شوند تا امکان رصد جریان‌های مالی فراهم باشد.
از سوی دیگر، صرافی‌ها باید توانایی شناسایی سریع تراکنش‌های مشکوک را داشته باشند و در صورت مشاهده چنین مواردی، بلافاصله گزارش لازم را ارائه دهند. افزون بر این، نام و مشخصات کارکنانی که به کیف پول‌های سرد (که برای نگهداری آفلاین رمزارزها استفاده می‌شود) دسترسی دارند نیز باید ثبت و به مراجع ذی‌ربط اعلام شود. هرگونه دسترسی به این کیف پول‌ها باید به‌دقت ثبت شده و تحت نظارت دقیق قرار گیرد تا از بروز تخلفات احتمالی جلوگیری شود.
امنیت صرافی و حساب‌رسی‌های دوره‌ای
صرافی‌های ارز دیجیتال موظف هستند همکاری کامل با نهادهای نظارتی، به‌ویژه پلیس فتا، داشته باشند. در همین راستا، باید آدرس کامل کیف پول‌هایی که در پلتفرم خود استفاده می‌کنند را به این نهاد اعلام کنند. همچنین، تمامی حساب‌های بانکی مرتبط با فرآیندهای واریز و برداشت نیز باید به‌طور شفاف گزارش شوند تا امکان رصد جریان‌های مالی فراهم باشد.
از سوی دیگر، صرافی‌ها باید توانایی شناسایی سریع تراکنش‌های مشکوک را داشته و در صورت مشاهده چنین مواردی، بلافاصله گزارش لازم را ارائه دهند. علاوه بر این، نام و مشخصات کارکنانی که به کیف پول‌های سرد (که برای نگهداری آفلاین رمزارزها استفاده می‌شود) دسترسی دارند نیز باید ثبت و به مراجع مربوطه اعلام شود. هرگونه دسترسی به این کیف پول‌ها باید به‌دقت ثبت شده و تحت نظارت دقیق قرار گیرد تا از بروز تخلفات احتمالی جلوگیری شود.
پروتکل‌های نظارت و مسدودسازی تراکنش
این دستورالعمل‌ها محدودیت‌های جدی در مورد نحوه و زمان معاملات کاربران اعمال می‌کنند:
- تراکنش‌های همه کاربران جدید باید به مدت ۷۲ ساعت پس از عضویت مسدود شود.
- محدودیت‌های تراکنش باید به تدریج و با گذشت زمان برای حساب‌های جدید کاهش یابد.
- تمام واریزها و برداشت‌ها باید فقط از طریق حساب‌های بانکی تحت نام خود کاربر انجام شود.
- معامله پایاپای یا تراکنش‌های همتا به همتا ممنوع است.
صرافی‌ها اجازه ندارند از وجوه مشتریان برای فعالیت‌های داخلی یا شخص ثالث استفاده کند؛ از وام دادن گرفته تا معامله یا ارائه خدمات با بهره.
فعالیت‌های غیرمجاز برای صرافی‌های ارز دیجیتال
پلیس فتا همچنین فعالیت‌های ممنوعه را فهرست کرده است. مانند:
- انجام معاملات فارکس (فیات) مانند خرید/فروش ارز نقدی
- معامله فلزات و سنگ‌های قیمتی (مانند طلا و نقره)
- معاملات فیوچرز
- تبلیغ توکن‌ها یا کوین‌های غیرمجاز
- ارائه سیگنال بازار یا نکات سرمایه‌گذاری
- تبلیغاتی که وعده سودهای کلان می‌دهند و می‌توانند موجب بروز رفتار هیجانی شوند
این قوانین نه تنها روی عملکرد صرافی‌ها تاثیر می‌گذارد، بلکه استراتژی‌های بازاریابی و ارتباطی را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.
جمع‌بندی
قوانین پلیس فتا چارچوبی جامع، هرچند اغلب محدودکننده، برای صرافی‌های ارز دیجیتال در ایران ارائه می‌دهد. این قوانین مستلزم تایید هویت دقیق، نگهداری داده‌ها و اقدامات امنیتی است. در این میان ارائه خدمات به اتباع خارجی کاملا ممنوع اعلام شده و بسیاری از این دستورالعمل‌ها، برای فعالیت‌های مالی محدود ایجاد می‌کنند. در حالی که این مقررات با هدف کاهش کلاهبرداری و بهبود پاسخگویی وضع شده‌اند، اما خطر حذف صرافی‌های ایرانی از تعاملات بین‌المللی را نیز به همراه دارند. هم کاربران و هم صرافی‌ها باید از این چارچوب‌های قانونی مطلع باشند تا مانع از بروز مشکل شوند و کارها را بدون چالش پیش ببرند. با نگاهی به لیست قیمت ارزهای دیجیتال می‌توانید متوجه شویم که این بازار روز به روز در حال رشد است و باید بیشتر به آن توجه شود. در نتیجه انتظار می‌رود در آینده قوانین داخلی با هدف تمرکز بیشتر روی این حوزه تا حدی متحول شوند.
دیدگاه