وه چه زیبا بود گیلان

روستاهای بسیاری در گیلان، ‍«پیرسرا» شده‌اند | خریداری ۵۱ درصد وسعت روستایی

«بیکاری و افزایش تحصیلات جوانان همه در خالی از سکنه شدن روستاهای گیلان مؤثر بوده است. جوانانی که برای یافتن شغل و زندگی بهتر روستای آبا و اجدادی‌شان را رها کرده و به جایی دیگر رفته‌اند. هر چه هست این روزها بخش زیادی از روستاهای استان گیلان تبدیل به پیرسرا شده‌اند. روستاهایی سبز و زیبا اما بدون شور زندگی.»

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دیارمیرزا، روزنامه ایران نوشت: ««پیرسرا» این واژه‌ای است که محلی‌های استان گیلان برای روستاهای خالی از سکنه برگزیده‌اند؛ یعنی روستایی که از جمعیت جوان در آن خبری نیست و حالا پیرها ساکنان دائمی آن هستند. آن قدر از این روستاهای متروک در گیلان زیاد شده که کم‌کم باعث نگرانی خیلی‌ها شده.

چند روز پیش مدیر کل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی گیلان از وجود ۳۳۹ روستای خالی از سکنه در استان گیلان خبر داد. معمولاً روستاهایی که کمتر از ۱۰ خانوار جمعیت دارند، روستاهایی خالی از سکنه شناسایی می‌شوند. آن گونه که در استان گیلان ۳۳۹ روستای متروک شناسایی شده؛ روستاهایی که در آن بیکاری و تغییر سبک زندگی موجب مهاجرت وسیع شده و آنها را تقریباً خالی از سکنه کرده است. اغلب این روستاها آب فراوان و جاذبه‌های توریستی دارند اما به قول اهالی آن قدر متروک و خالی‌اند که با دلگیری از کوچه‌ها و گذرهای نمناک و سرسبزشان می‌گذری.

خالی‌شدن روستاها در گیلان چه تبعاتی برای این استان زیبا دارد؟ آیا خالی‌شدن روستاها به دلیل تغییرات اقلیمی و جغرافیایی است یا دلایل دیگری دارد؟ آیا خالی از سکنه شدن به اقتصاد روستایی ضربه نمی‌زند؟ روستاهایی که زمانی قطب دامداری و تولید ابریشم بوده‌اند اما این روزها از گردونه زندگی خارج شده‌اند.

روستای کوچک بی‌اهمیت نیست

تیمور آمار، استاد دانشگاه رشت در رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، درباره علل خالی‌شدن روستاها از سکنه می‌گوید: «بخشی از خالی از سکنه شدن روستاها به فرآیند مهاجرت مربوط است؛ مهاجرت نسل جوان که معمولاً در توالی نسل جوان‌ها دوباره به روستا برنمی‌گردند و آن روستا جزو روستاهای خالی از سکنه می‌شود. مسأله دوم اقتصادی است چون برای ماندن جمعیت در روستا مسأله اقتصادی بسیار مهم است و معمولاً روستاهایی خالی از سکنه می‌شوند که توان روستایی‌هایشان بسیار کم و امکانات اقتصادیشان ضعیف است. این روستاها در بلندمدت نمی‌توانند در تطبیق با محیط و وضعیت جامعه مدرن سازگاری داشته باشند. بنابراین جمعیت‌شان را از دست می‌دهند و خالی از سکنه می‌شوند. نکته مهم‌تر در خالی از سکنه شدن روستاها و متروک‌شدنشان به سیاستگذاری‌ها برمی‌گردد و عملاً در این سیاستگذاری‌ها روستاهایی که زیر ۲۰ خانوار هستند در اولویت برنامه‌ریزی قرار نمی‌گیرند و امکانات رفاهی و اقتصادی ویژه‌ای به آنها داده نمی‌شود. برای همین آنها در بلندمدت جمعیت‌شان را به نفع روستاهای پرجمعیت یا شهرها از دست می‌دهند. البته دلایل محیطی هم در خالی از سکنه‌شدن روستاها وجود دارد مثل وقوع زمین‌لرزه، لغزش و سیل که نوعاً باعث خالی‌شدن روستاها می‌شود؛ هر چند تعداد روستاهایی که در گیلان به این شکل خالی از سکنه شده‌اند کم است. این موضوع در زلزله ۳۱ خرداد ۶۹ اتفاق افتاد و اطراف گنجه رودبار چند روستای شناسنامه‌دار از بین رفت و تبدیل به یک روستا شد.»

این مسأله چه تبعاتی برای استان گیلان دارد؟ آمار می‌گوید: «از نظر من که متخصص این رشته هستم بافت فیزیکی کوچک یک روستا به معنای بی‌اهمیتی آن نیست و هر کس در هر گوشه‌ای از این کشور زندگی می‌کند ظرفیت‌هایی در منطقه زندگی‌اش وجود دارد که باید این ظرفیت‌ها زنده نگه داشته شود. البته این ظرفیت‌ها با ماندگاری جمعیتی که قدرت ریسک بالا داشته باشد یعنی نسل جوان که نوآوری دارد امکانپذیر است. ما قبلاً روستاهایی در گیلان داشتیم که ۷۰ خانوار در آن ساکن بودند اما الان از همان روستا صدا درنمی‌آید و نهایت هفت، هشت پیرمرد و پیرزن ساکن هستند و جوانان در زمان‌هایی از سال به آنجا سر می‌زنند. در این روستاها اراضی کشاورزی کاملاً از بین رفته. فعالیت‌های دامداری و طیور کاملاً نابود شده و نظام اقتصادی روستا چرخه‌اش به هم خورده و از ظرفیت‌های اقتصادی روستا و حاشیه‌های آن هم استفاده نمی‌شود.

این روستاها در واقع در چرخه تولید قرار نمی‌گیرند و این از تبعات خیلی منفی این موضوع است. ضمن این که نظام توزیع جمعیت هم تحت تأثیر قرار می‌گیرد. قرار نیست بر اساس نظریات قطبی‌گرایی همه جمعیت را یکجا جمع کنیم. هر چقدر توزیع جمعیت متوازن‌تر باشد امکان استفاده از مزیت‌های این سرزمین بهتر است و اجازه می‌دهیم از همه فضای سرزمین‌مان استفاده شود و همه در یک محدوده جمعیتی جمع نشوند.»

روستاهایی که دیگر بومی ندارد

«روستاهای زیادی در گیلان داریم که به دلایل مختلف خالی از سکنه شده‌اند. معمولاً روستاهایی خالی از سکنه می‌شوند که امکانات کمی به آنها رسیده یا جمعیت جوان‌شان برای کسب و کار به جاهای دیگر مهاجرت کرده‌اند. در استان‌هایی مثل گیلان و گلستان فاصله روستاها و شهرها کم است و آدم‌ها تصور می‌کنند همان اتفاقاتی که در شهر می‌افتد باید برای آنها هم اتفاق بیفتد و چندان خودشان را روستایی نمی‌دانند. این موضوع در استان‌های شمالی بسیار زیاد دیده می‌شود.» این را نسرین طواف‌زاده، مدیرعامل انجمن سبزکاران بالان در استان گیلان می‌گوید.

او ادامه می‌دهد: «برخی از این روستاها از چندده خانوار به چهار تا پنج خانوار رسیده‌اند و بعد در نهایت از بین رفته‌اند. البته ما در گیلان روستاهایی داریم که به شکل خاص‌تری خالی از سکنه شده‌اند و اهالی استان‌های دیگر در این روستاها زمین خریده‌اند و بنا به زمینی که خریده‌اند اوایل اجازه داده‌اند ساکنان زمین‌ها در زمین خودشان سرایدار باشند اما بعد بیرون‌شان کرده‌اند. تعداد این روستاها در گیلان کم نیست. پدیده مهاجرت در گیلان در سال‌های اخیر خیلی جدی بوده اما چندان جدی گرفته نشده. ما تقریباً روستاهایی داریم که بیشتر زمین‌هایشان توسط ساکنان شهرهای دیگر خریده شده. درصد کمی در این زمین‌ها ساکن شده‌اند. آدم‌هایی که مدام می‌آیند و می‌روند و ساکن دائمی استان نیستند و نمی‌شود برایشان برنامه‌ریزی کرد. ما روستا شهر هم در گیلان زیاد داریم. مثلاً در شهرستان رشت، لاهیجان و بندرانزلی این مسأله خیلی زیاد دیده می‌شود. مکان‌هایی که شبیه روستا هستند، ولی رسماً به شهرها نزدیکند، ساکنانش مدام به شهر می‌آیند و کارشان را انجام می‌دهند. در این استان هر چقدر از مراکز بزرگ جمعیتی به سمت شهرستان‌های کوچک‌تر می‌رویم تعداد روستاها هم بیشتر می‌شود، مثل صومعه سرا و سیاهکل. تغییراتی که در روستا اتفاق می‌افتد، حائز اهمیت است؛ به‌خصوص در روستاهایی که آب کافی دارند و آب روستاهای پایین دست را تأمین می‌کنند.»

به گفته نسرین طواف‌زاده این روزها دراطراف رودبار و سیاهکل بسیاری از روستاها خالی از سکنه شده‌اند. هر چند در مناطق دیگری از گیلان هم شاهد این مسأله بوده‌ایم. ولی آن چه در سیاهکل و رودبار پیگیری می‌شود، دو تیپ متفاوت است. یعنی آن چیزی که در سیاهکل رخ داده عملاً آن چیزی است که در بحث خرید و فروش اراضی به آن دچاریم مثلاً در آغوزچال سیاهکل تعداد خانواده‌های ساکن سه خانوار است. دو خانوار هم زمین‌هایش را فروخته، یعنی عملاً ۹۰ درصد زمین‌های این منطقه به فروش رفته. بخشی هم اراضی ملی است و عملاً این آدم‌ها جایی در آن روستا ندارند. در لنگرود روستایی به نام آربولنگه هفت خانوار دارد. در رودسر ماسرپشته تنها شش خانوار ساکن دائمی است و بقیه همه در رفت‌وآمد هستند.

او ادامه می‌دهد: «داستان مهاجرت اقلیمی به گیلان بسیار جدی است. مثلاً از استان‌هایی که مشکل آب و گرد و غبار دارند، عده‌ای زمین خریده‌اند و تعدادی هم ساکن هستند. یکی از چالش‌های پیش روی استان گیلان همین مسأله است که اگر همه اینها ساکن دائمی استان شوند، چطور باید کار خدمات‌رسانی به آنها انجام شود؟ آیا آب به قدر کافی وجود دارد؟»

او از نتایج یک تحقیق دراین باره می‌گوید: «در بررسی حدود ۷۸.۹ درصد از روستاهای استان گیلان نشان داده شده که ۴۶۴۵۷ نفر غیر بومی در استان زمین خریداری کرده‌اند و حدود ۱۵ درصد این جمعیت ساکن شده و ۸۴ درصد هنوز وارد استان نشده‌اند اما حدود ۵۱ درصد وسعت روستایی استان را خریداری کرده‌اند.

هنوز آمار دقیق و قابل استنادی درباره مهاجرت وجود ندارد ولی مرکز آمار اعلام کرده در دو دهه ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵ و نیز ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۵ در هر دهه ۱۲ میلیون نفر و جمعاً ۲۴ میلیون نفر جابه‌جا شده و مهاجرت کرده‌اند. حدود۷۰ درصد مهاجرت‌ها از روستا به شهر و ۳۰ درصد نیز مهاجرت از شهرهای استان به شهرهای بزرگ‌تر بوده است.»

در این تحقیق مشخص شد، بیشترین مهاجران به استان گیلان نیز، از استان‌های خوزستان، اصفهان، سیستان و بلوچستان و تهران بوده است. طواف‌زاده می‌گوید: «مضرات خالی از سکنه شدن روستاها برای استان در بحث‌های کشاورزی، دامداری و دامپروری خودش را نشان می‌دهد. عملاً این روزها گیلان دامپروری ندارد و سبزیجات محلی هم کم کشت می‌شود. همین طور وقتی زمین‌های کشاورزی برای سال‌ها رها می‌شود این اراضی مستعد فرسوده می‌شود و یکی از چالش‌های جدی برای گیلان همین بحث فرسایش است. در نهایت آن که همه این تغییرات تشدید فقر را در روستاهای استان به دنبال دارد و روستاییان مجبور می‌شوند به روستاهای مجاور یا شهرهای نزدیک پناه ببرند و همین مسأله حاشیه نشینی را زیاد می‌کند.»

بیکاری و افزایش تحصیلات جوانان همه در خالی از سکنه شدن روستاهای گیلان مؤثر بوده است. جوانانی که برای یافتن شغل و زندگی بهتر روستای آبا و اجدادی‌شان را رها کرده و به جایی دیگر رفته‌اند. هر چه هست این روزها بخش زیادی از روستاهای استان گیلان تبدیل به پیرسرا شده‌اند. روستاهایی سبز و زیبا اما بدون شور زندگی.»

نویسنده ترانه بنی‌یعقوب

دیدگاه‌ها

۶ دیدگاه
  1. محمد ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۱ - ۱۱:۴۲
    کشاورزان گیلان اگر تصور میکنند کشاورزی صرفه ندارد ، باید عقلای قوم و بزرگان استان ( داریم ؟ ) آنها را راهنمایی و نصیحت کنند که نفروشند و بطور عملی خسارات آنها را تاحدی جبران کنند ...
  2. فرزاد ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۱ - ۱۵:۱۰
    بسیاری از مشکلات ریشه ای است مثلا ایران پول واحدی به نام ریال دارد اما سیاستهای اقتصادی کلان مثل نظام تعرفه ای و ارز چند نرخی و نرخ سودبانکی به ضرر استانهایی مثل گیلان وضع شده است و به همین دلیل روستاییان گیلان تصور می کنند که کشاورزی صرفه ندارد و زمینهایشان را می فروشند در حالیکه زمینهای گیلان طلا هست و دیر یا زود این سیاستهای اشتباه از بین می رود کسانی که از استانهای دیگر در گیلان زمین می خرند می دانند که چه طلای 24 عیاری در آینده نصیبشان می شود آنها در اصل به دلیل آب این زمینها را می خرند قیمت واقعی هر متر مکعب آب 200 هزار تومن است که در سالهای آینده بالاتر می رود و در گیلان هر متر زمین سالی یک متر مکعب باران دارد
  3. محمد ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۱ - ۱۴:۵۸
    مهرداد اینها خیلی بیجا میکنند چنین اجازه ای نمیدهیم ....
  4. مهرداد ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۱ - ۱۰:۱۸
    شاید داریم به داستان فلسطین و اسرائیل نزدیک می شویم! مشکل استان گیلان و مانند آن را در فساد دو وزارتخانه کشور و کشاورزی جستجو کرد . وزارت جهاد کشاورزی برنامه جامعی برای حمایت از کشاورزان ندارد. آموزش ، خرید تضمینی ، برنامه کشت و مدیریت علمی آب ، روشهای نوین آبیاری و مکانیزاسیون صنایع تبدیلی و بسته بندی و ... . البته اغلب استانهای کشاورزی ایران این مشکل را دارند و کشاورز به غلط کردن می افتد. جالب اینجاست دلار برای واردات میدهند اما برای سرمایه گذاری در موارد بالا نه! کشاورز باید همیشه منت دلال را بکشد! وزارت کشور هم پول بده هر جا خواستی برج بساز، پول بده تغییر کاربری ایجاد کن. فقط گیلان و مازندران نیست . نمونه اش کردان و برغان و کندر در البرز اصلا شهرک ... نشین درست کردند. ویلاهایی با معماری غربی و فخرفروشانه ، استخر برای مراسم و پارتی خاک برسری و شلوغی و ترافیک در روزهای تعطیل. بومی ها هم اغلب سرایدار یا بساط عیش و نوش اینها را فراهم میکنند. اما یک تاثیر دیگر و مهم دارند ... تغییر فرهنگ بومی.. نام گذاریهایشان و مسخره کردن لهجه بومی و فخرفروشی و اثرگذای بر جوانان و و حتی درگیری و ... اگر غیر بومی بیاید در گیلان کشاورزی کند ، صنایع تبدیلی ایجاد کند و بخواهد ساکن شود ایراد ندارد. اما اینها برای تغییر کاربری زمین نقشه کشیدند. اینها ثروت بادآورده دارند و زمین زراعی را که تنها سرمایه کشاورز است به یغما میبرند. چند وقت بعد هم به شخص دیگری می فروشند و میروند یک منطقه بکر دیگر را نابود کنند یا بروند کشوری دیگر. آیندگان هیچگاه مدیران و مسئولان را نخواهند بخشید. اشتباه نکنید من نژاد پرست یا قوم پرست نیستم . بگذارید مثالی بزنم... اگر مثلا ایران فقط بر مسلمان بودن تکیه کند و نه ایرانیت و مهاجرانی مسلمان از کشورهای مختلف جذب کند آنوقت سوال پیش می آید اینها مگر فارسی صحبت میکنند؟ نه؟ اینها لباس خودشان و غذای خودشان لالایی خودشان و ساز خودشان و حتی داستانها و اسطوره های خودشان را دارند. خوب اگر جمعیتشان از ایرانی ها بیشتر شود چند وقت دیگر چیزی از زبان فارسی می ماند؟ موقع انتخابات چی؟ مثلا امکان ندارد فلان ملیت غیرایرانی حزبی درست کند و حتی اکثریت حکومت ایران را بگیرد؟ ایران مثل آمریکا یا کانادا نیست که سابقه تاریخی و فرهنگی نداشته باشد.
  5. محمد ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۱ - ۲۲:۴۶
    برای هزارمین بار ، فروش زمینهای کشاورزی به غیر بومی ها باید ممنوع شود ، ...
  6. زلینسکی ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۱ - ۲۲:۴۵
    یکی از دلایل اصلی مهاجرت از روستا ها در بعد از انقلاب ایجاد و گسترش بی رویه دانشگاه ازاد و سایر دانشگاه های خلق الساعه مانند پیام نور ، علمی کاربردبی ، علمی غیر کاربردی،غیر علمی کاربردی،جهاد دانشگاهی و غیره می باشد که باعث شد خیل جوانان روستایی و حتی شهری بدون اینکه حرفه و فن خاصی یاد بگیرند با عناوین پر طمطرا ق لیسانس و فوق لیسانس حتی دکترا از این دانشگاه ها فارغ التحصیل شدند و اینک دیگر خیلی از آنها حاضر نیستند به کارهای کشاورزی و یدی بپردازند و موضوع دیگر که خیلی کم به ان توجه میشود این است که اگر کل کشور را به یک لشگر تشبیه کنیم این لشگر به یک و یا حداکثر چند نفر سرلشگر به عنوان فرمانده و چد ده نفر سرتیپ و حدود صد نفر سرهنگ و صد ها نفر ستوان و هزار نفر گروهبان و چند ده هزار نفر سرباز صفر نیاز دارد تا در جنگ امرای بالاتر فرمان صادر کنند و درجات پایین تر ان را جرا کنند و در نهایت سربازان تحت فرماندهی فرماندهان مستقیم خود بجنگند در صورتی که در کشور ما با تاسیس دانشگاه آزاد و دانشگاههای پیام نور و پیام کور و علمی غیرکاربدی و جهاد دانشگاهی به لشگری شبیه هستیم که صدها سرشگر و هزاران سرهنگو ستوان دارد ولی تعداد سربازان فرمانبر آن به چند صد نفر نمی رسد و هر کس خود را شایسته فرماندهی می داند و هیچ کس حاضر به فمانبری نیست
دیارمیرزا نظراتی را که حاوی توهین، هتاکی و افترا باشد، منتشر نخواهد کرد.
  • از انتشار نظراتی که فاقد محتوا بوده و صرفا انعکاس واکنشهای احساسی باشد جلوگیری خواهد شد.
  • لطفا جهت بوجود نیامدن مسائل حقوقی از نوشتن نام مسئولین و شخصیت ها تحت هر شرایطی خودداری نمائید.
  • لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
  • در صورت وارد کردن ایمیل خود، پس از تعیین تکلیف نظر موضوع به اطلاع شما خواهد رسید.

دیدگاه خود را بنویسید

اخبار ویژه