بازخوانی پیام آیت الله هاشمی به مناسبت همایش ملی بازشناسی نهضت جنگل
بیتردید شناخت مفاخر و وقایع تاریخی و درس آموزی از آنها میتواند نقش مهمی در حفظ هویت دینی، ملی و انقلابی که یکی از مهمترین نیازهای امروز جامعه ایران است داشته باشد. از همین رو است که دشمنان این مرز و بوم که به دنبال تهی نمودن جامعه و بخصوص جوانان از هویت هستند، تلاش زیادی درعدم معرفی یا معرفی ناصحیح مفاخر دینی و ملی در طول تاریخ نمودهاند.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دیارمیرزا یازدهم آذرماه ۱۴۰۴، یکصد و چهارمین سالگرد شهادت «سردار جنگل»، میرزا کوچک خان جنگلی است. این مناسبت بهانهای است تا نگاهی مختصر به برخی منابع و نوشتههای این سالها در خصوص شخصیت کم نظیر و انگیزههای میرزا کوچک خان و ویژگیهای «قیام جنگل» داشته باشیم. نهضت هفتساله میرزا کوچک خان و مبارزان جنگل، یکی از بزرگترین نهضتهای تاریخ معاصر ایران است و بعد از نهضت امام خمینی که بعد از پانزده سال مبارزه به نتیجه رسید، حاوی درسها و نکات ارزشمندی برای نسل امروز بخصوص در بخشهای سیاسی و اجتماعی است.
آیتالله هاشمی رفسنجانی دو سال قبل از رحلت، یعنی در آذر ماه سال ۱۳۹۳ طی پیامی به همایش ملی بازشناسی نهضت جنگل که در دانشگاه گیلان برگزار شده بود، نوشت: «نگاهی به تاریخ ایران از گذشتههای دور نشان میدهد که هر وقت بیگانگان براساس خوی استکباری خویش و با سوء استفاده از خلاء محبوبیت بین مردم و حکومت، بخشی یا بخشهایی از خاک این کشور عزیز را اشغال کردهاند و یا زمانی که حاکمان در اداره جامعه، پاهای خود را از دایره عدل فراتر گذاشتند و با استبداد رای، تسمه از گرده مردم کشیدهاند؛ حرکتها، نهضتها و قیامهایی ازسوی یکی یا گروهی از فرزندان این مرز و بوم، به وقوع پیوسته که بنا به شرایط سیاسی – اجتماعی کشور، ویژگیها و شرایط خاص خود را دارا بوده است. بعضی از این حرکتها در مقابل استبداد سیاسی حاکم بر ایران صورت گرفته و این ویژگی، آنها را از حرکتهای دیگری که بر مبنای ضدیت با بیگانگان شکل گرفته، متمایز نموده است چون جنبشهایی که مبنای آنها عدالت گستری و یا آگاهی بخشی به مردم بوده، رهبران محبوبی را در تاریخ ایران جاویدان کرده است. شناخت میرزاکوچک خان و نهضتی که او در تاریخ معاصر ایران ایجاد کرد، در همین راستاست که توانسته بخشی از ملت ایران را با خود همراه و موجب انگیزه مبارزه در آنان گردد. میرزا کوچک خان جنگلی که در منطقه سرسبز گیلان و در خانوادهای متوسط به دنیا آمد و به تحصیلات دینی پرداخت، سرشار از روح دیانت و ملیت بود و براساس روحیات دینی و ملی، نهضتی را در تاریخ ایران به یادگار گذاشت که به» نهضت جنگل «معروف است. نهضتی که استقلال مملکت، حفظ تمامیت ارضی، وطن دوستی، مشروعیت و کارآمدی، آزادیهای سیاسی، توجه به افکار عمومی، تساوی حقوق و بالاخره دمکراسی و حضور مردم را برای تعیین سرنوشت جامعه در تلفیق با آموزههای دینی و اسلام، جزئی از هویت تاریخی ملت ایران میدانست و میرزا به درستی دریافته بود که موعظه و خطابه به تنهایی کافی نیست و در عمل باید وارد میدان شد که براساس همین تفکر در جریان فتح تهران و اعاده مشروطه، به مجاهدین پیوست و در جنگ سه روزه مجاهدین با قوای استبداد حضور داشت، تشکیل کمیته اتحاد اسلام و تلفیق آن با نام نهضت جنگل، نشان از حسن سلیقه مبارزین برای توجه به ابعاد دینی و ملی مبارزه داشت. مشی سیاسی و هدف اصلی نهضت جنگل در مرامنامه آنها مشهود است، مرامنامهای که» آزادی «و» تساوی افراد «مورد تاکید قرار گرفته و درباره آسایش عمومی و نجات طبقات زحمتکش، میگوید «ممکن نیست مگر به تحصیل آزادی حقیقی و تساوی افراد انسانی، بدون فرق، نژاد و مذهب در اصول زندگانی و حاکمیت اکثریت». تاکید مبارزان نهضت جنگل بر این نکته که «کلیه افراد از حقوق مدنی مساوی بهرهمند خواهند بود» همچنین توجه به شغل و پرهیز از بیکاری و مفت خواری و ایجاد موسسات و تشکیلاتی که کار تولید میکنند، نشان از هوشیاری این گروه در آن زمان است که بسیاری از مشکلات مردم ایران در نقاط مختلف جغرافیایی به خاطر فقر مادی و بیرونقی اقتصاد بود. »
بیتردید شناخت مفاخر و وقایع تاریخی و درس آموزی از آنها میتواند نقش مهمی در حفظ هویت دینی، ملی و انقلابی که یکی از مهمترین نیازهای امروز جامعه ایران است داشته باشد. از همین رو است که دشمنان این مرز و بوم که به دنبال تهی نمودن جامعه و بخصوص جوانان از هویت هستند، تلاش زیادی درعدم معرفی یا معرفی ناصحیح مفاخر دینی و ملی در طول تاریخ نمودهاند. یکی از شخصیتهای اثرگذار تاریخ معاصر ایران، که همت و اراده و شخصیت و هویت خود را برای هویت بخشی، شخصیت دادن و نیرو و اراده بخشیدن به یک نسل خرج نمود، و نماد مبارزات مردم ایران با استعمار و استبداد در دوران خود بود، شهید «یونس استادسرایی» فرزند «میرزا بزرگ» و معروف به «میرزا کوچک خان جنگلی» است.
امید به آینده و احساس مسئولیت برای اصلاح جامعه
در زمان شکلگیری نهضت جنگل، فضای عجیبی در جامعه وجود داشت. اولاً، اشغال بخش عمده سرزمین ایران توسط بیگانگان و به مخاطره افتادن استقلال کشور، ثانیاً، بیثباتی سیاسی و عدم وجود دولتمردان لایق و مستقل و سقوط پی در پی دولتها، و ثالثاً، اوضاع نابسامان اقتصادی و فقر گسترده. در چنین فضایی، میرزا کوچک خان نه تنها ناامید نشد، بلکه احساس مسئولیت نمود و برای اصلاح به پا خاست. او روحانی مبارزی بود که در دوران غربت، برای اسلام و اقامه دین در مقابله با بیگانگان و متجاوزان قیام کرد. میرزا از لحاظ فقهی و علمی بزرگ بود و میتوانست عافیت طلبی نماید، اما در مقابل ظلم و ستم و استقلال به تاراج رفته کشور، سکوت ننمود و از پا ننشست. امروز به لطف الهی و با مجاهدتهای فراوان پس از پیروزی انقلاب و برپایی نظام جمهوری اسلامی، فضای جامعه به مراتب متفاوت از دوره میرزا کوچک خان است. از اینرو، نباید موانع و سختیهای راه ما را خسته کند و خدای ناکرده از پا بیاندازد. امروز نیز وظیفه هر انسان انقلابی و مؤمن به دین و میهن است که ناامید نشود و با احساس مسئولیت، نسبت به اصلاح امور جامعه تلاش مجاهدانه نماید.
جهت گیری دینی و اعتقادی و حفظ استقلال
منشا حرکت میرزا کوچک خان یک منشا دینی و اعتقادی و حرکتی اسلامی بود. او در مقابل دو قدرت بزرگ آن روز دنیا یعنی روسها و انگلیسها و زیاده خواهی و تجاوزگری آنها، ایستادگی و مقاومت کرد و استعدادهای ملت ایران در مبارزه با نفوذ متجاوزان به ایران را احیا نمود. در کنار او کسانی بودند که میخواستند مبارزه با دستگاه حکومتِ آن روز را با پناه بردن به روسها دنبال کنند. اما میرزا کوچک خان قبول نکرد و بهخاطر پایبندیش به اسلام، مجذوب غوغای نهضت مارکسیستی و تشکیل شوروی و هیاهوی جهانی آن نشد و بطور صریح و قاطع نظریه مارکسیستی را رد نمود و استقلال خود و نهضتش را حفظ کرد. این جهتگیری و حفظ استقلال از قدرتهای شرق و غرب نیاز امروز جریانهای سیاسی کشور است. تصور اینکه راه نجات کشور، افتادن در دامن غرب یا شرق است، اشتباهی راهبردی است و استقلال کشور را به خطر خواهد انداخت.
توجه به لوازم فعالیت سیاسی – اجتماعی
میرزا کوچک خان، در ابتدای نهضت، تشکیلات «اتحاد اسلام» را برای سازماندهی نیروها تشکیل داد. اتحاد اسلام، کانون اصلی رهبری و مرکز ثقل تصمیمگیریهای سیاسی، اداری، اجتماعی و نظامی نهضت جنگل بود و حفظ استقلال ایران را تعقیب میکرد. بدون شک برای نظاره کردن به افقهای دور و انجام کارهای بزرگ، باید متشکل بود. کمبود کار تشکیلاتی، اجتماعی، سازنده و نیروسازی همچنان در جامعه امروز دیده میشود. البته، کار تشکیلاتی خود نیازمند لوازمی است که از مهمترین آنها برخورداری از سعه صدر است. اگرچه میرزا کوچک خان در درون تشکیلات خود مخالفینی داشت، ولی در برخورد با آنها کاملاً حدود شرعی را رعایت مینمود و اهل درگیری با نیروهای داخل نبود. کار تشکیلاتی و اثربخشی آن، زمانبر است و سالها طول میکشد. نهضت جنگل از سال ۱۳۳۳ه. ق آغاز شد و حدود هفت سال ادامه داشت، اما آن مقطعی که بیشتر مورد توجه قرار گرفته و بحث جمهوری خواهی میرزا و نهضت جنگل در آن مطرح شده است، مربوط به یک سال و نیم آخر آن است.
کسب آمادگی برای حرکت اجتماعی از لوازم موفقیت است. میرزا کوچک خان در سنین جوانی و پیش از پایهگذاری نهضت جنگل، در عرصههای سیاسی از جمله در قیام بعد از انقلاب مشروطه در ۱۳۲۶ هجری قمری در گیلان بر ضد محمد علی شاه و پس از آن در دوره تبعید در تهران مبارزاتی را تجربه کرده بود. از دیگر لوازم مهم فعالیت سیاسی – اجتماعی، بخصوص در جهان امروز، توجه به رسانه است. تأسیس روزنامه جنگل نشان میدهد که میرزا کوچک خان، از اهمیت مقوله تبیین و رسانه غافل نبود.
ممانعت از نفوذ دشمن
متأسفانه یکی از مهمترین دلایل شکست قیام جنگل، وجود عوامل نفوذی دشمنان بود. امروز نیز یکی از ریشههای ایجاد یا باقی ماندن مشکلات در کشور و حل نشدن بسیاری از معضلات وجود مسئله نفوذ در تصمیم سازیها و تصمیمگیریها ست.
توجه به مردم و حضور آنان در صحنه
از مشخصات قیام میرزا کوچک خان، صبغه مردمی کار اوست که از این جهت در مقایسه با کارهای دیگری که همزمان در آن دوره اتّفاق افتاد، در سرتاسر ایران، نظیر ندارد. او از جمله کسانی است که برای نخستین بار سخن از جمهوریت حکومت به میان آورد. امروز نیز، بدون حضور و پشتیبانی مردم در میدانهای مختلف، امکان تحقق اهداف و رسیدن به قلهها وجود ندارد.
اعتقاد واقعی به اسلام، برخورداری از اخلاص و اندیشه و روحیه انقلابی
میرزا کوچک خان دارای ویژگیهای مهمی بود که از او یک الگو ساختند. او بطور کامل معتقد به اسلام و اجتناب از محرمات دینی بود. اخلاص از ویژگیهای دیگر میرزا است. در طول تاریخ، قیامهای زیادی رخ داده است که امروز نامی از بسیاری از آنها باقی نمانده یا لااقل به نیکی از آنها یاد نمیشود. یکی از دلایلی که پس از گذشت صد و چهار سال از شهادت این مرد بزرگ و بهرغم تلاش دشمنان اسلام و ایران و استقلال و آزادی این سرزمین نام او سربلند باقی مانده و اسمش سر زبانها است، اخلاص او و کار برای خدا بدون توقع از دریافت پاداش دنیوی با رعایت اخلاق محوری است. ویژگیهای مهم دیگر میرزا کوچک خان، برخورداری از اندیشه و روحیه انقلابی است. حرکت میرزا کوچک پر از شور و شعور بود. راهگشای بسیاری از مشکلات کشور در شرایط کنونی جامعه نیز مجهز شدن به همین ویژگیها یعنی اعتقاد به اسلام، عمل خالصانه و اندیشه و روحیه انقلابی همراه با داشتن شور و شعور توامان و اخلاق است.
*میرزا از لحاظ فقهی و علمی بزرگ بود و میتوانست عافیت طلبی نماید، اما در مقابل ظلم و ستم و استقلال به تاراج رفته کشور، سکوت ننمود و از پا ننشست.
*منشا حرکت میرزا کوچک خان یک منشا دینی و اعتقادی و حرکتی اسلامی و ایرانی بود. او در مقابل دو قدرت بزرگ آن روز دنیا یعنی روسها و انگلیسها و زیاده خواهی و تجاوزگری آنها، ایستادگی و مقاومت کرد.
*میرزا کوچک خان در درون تشکیلات خود مخالفینی داشت، ولی در برخورد با آنها کاملاً حدود شرعی را رعایت مینمود و اهل درگیری با نیروهای داخل نبود.
*حرکت میرزا کوچک پر از شور و شعور بود. راهگشای بسیاری از مشکلات کشور در شرایط کنونی جامعه نیز مجهز شدن به همین ویژگیها یعنی اعتقاد به اسلام، عمل خالصانه و اندیشه و روحیه انقلابی همراه با داشتن شور و شعور توامان است.
دیدگاه