هزار نوع بیماری مشترک بین انسان و دام وجود دارد که خطرناک ترین آنها هاری است
در روزگاری که موضوع سگ های ولگرد در سطح کشور حتی در منطقه، تبدیل به یک معضل برای مردم و حتی دولت ها شده است. توجه افراطی عده ای از مردم به سگ ها و غذا دادن به آنها در واقع افتادن از آن طرف بام است. کارشناسان حوزه اکوسیستم ها می گویند دخالت انسان در چرخه زیست طبیعی حیوانات باعث تغییر در نوع زندگی آنان شده.
علی علیزاده ازبری: دیارمیرزا سردر اتاق هاری مرکز بهداشت، پوستری توجه را جلب میکرد که تبلیغی از برنامه ریشهکنی هاری در سال ۱۳۸۶ بود. گرچه مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت مدعی است که سالانه میلیاردها ریال صرف پیشگیری از بیماری هاری در ایران میشود و واکسن هاری نیز بهصورت رایگان تزریق میشود، اما عجیب آنکه این بیماری همچنان قربانی میگیرد.
همه این ادعاها در حالی مطرح میشود که از آن برنامه پیشگیری، نزدیک به دو دهه گذشته است. از سال ۲۰۰۷ میلادی، روز ۲۸ سپتامبر، مصادف با ۶ مهر (سالروز درگذشت لویی پاستور، کاشف واکسن هاری)، به نام “روز جهانی هاری” نامگذاری شده است. با این حال، در اردیبهشت ۱۴۰۴، ابتلا و سپس فوت یک زن در یکی از روستاهای شفت، توجه بسیاری از ساکنان گیلان را به این بیماری خطرناک جلب کرد. بیماریای وحشتآور که نهتنها درمان ندارد، بلکه حتی هیچ دستور دارویی مشخصی نیز برای آن وجود ندارد.
در روزگاری که موضوع سگهای ولگرد در کشور و حتی منطقه به معضلی برای مردم و دولتها بدل شده، توجه افراطی برخی شهروندان به سگها و غذا دادن به آنها، در واقع افتادن از آن سوی بام است. کارشناسان اکوسیستمها میگویند دخالت انسان در چرخه زیست طبیعی حیوانات باعث تغییر سبک زندگی آنها و دگرگونی در چرخه حیات شده است؛ چنانکه دیگر گربهها موش شکار نمیکنند، سگها دنبال گربهها نمیدوند، روباهها در حال اهلی شدن هستند و پرندگان حشرات را شکار نمیکنند. در حالیکه شکار، علاوه بر تأمین غذا، ابزار کنترل جمعیت هم برای شکارچی و هم برای طعمه به شمار میرود.
اکنون تعداد سگهای ولگرد افزایش یافته و در شهرها و روستاها پرسه میزنند. گاه به انسانها، بهویژه کودکان، حمله میکنند. برخی از آنها وضع ظاهری آزاردهندهای دارند و آرامش روانی جامعه را مختل کردهاند. شهرداریها نیز برنامه جامع و مؤثری برای مدیریت آنها ندارند. سگهای رها شده گاه به صورت گلهای به حیات وحش هجوم میبرند و زیست پلنگها را تهدید میکنند. حتی گزارشهایی از امتزاج سگ و گرگ و پیدایش گونهای وحشی و خطرناک به نام «گرگاس» نیز منتشر شده که نگرانیهایی جدی به همراه داشته است.
اطلاعاتی درباره بیماری هاری (برگرفته از ویکیپدیا)
هاری، بیماریای ویروسی است که معمولاً با تماس بزاق حیوان آلوده با چشم، دهان یا بینی وارد بدن میشود و موجب التهاب حاد مغز در انسان و برخی پستانداران دیگر میگردد. علائم اولیه آن تب و گزگز در محل گزش است و نتیجه آن، تقریباً همیشه مرگ است.
سالانه حدود ۶۰ هزار نفر در جهان بر اثر ابتلا به این بیماری جان میسپارند. تا سال ۲۰۱۶، تنها ۱۴ نفر پس از بروز علائم، از هاری جان سالم به در بردهاند. تزریق واکسن در کمتر از ۱۰ روز پس از گزش میتواند از بروز بیماری جلوگیری کند. در صورت تزریق بهموقع، اثربخشی آن ۱۰۰ درصد است و حتی در صورت تأخیر نیز همچنان شانس موفقیت وجود دارد.
بیش از ۹۹ درصد موارد هاری ناشی از گازگرفتگی توسط سگها است؛ اما حیواناتی مانند راکونها، خفاشها، راسوها، میمونها، گرگها، خرسها، روباهها و حتی حیوانات اهلی مانند گربه، گاو و گوسفند نیز میتوانند ناقل بیماری باشند.
انتقال بیماری از انسان به انسان بسیار نادر است و از طریق تماسهای معمول، مانند دست دادن یا لمس کردن، منتقل نمیشود؛ اما در مواردی، امکان انتقال از طریق پیوند اعضا، انتقال خون یا تماس جنسی گزارش شده است.
علائم اولیه شامل سرفه، خستگی، تب، سردرد، درد بدن، سوزش در محل گازگرفتگی، کاهش اشتها، تهوع، درد عضلانی و گلودرد است. در مراحل پیشرفتهتر، بیمار دچار اضطراب، رفتارهای خشونتآمیز، توهم، افسردگی، ترس از آب، اختلال در تکلم، فلج فک، اختلال تنفسی و در نهایت ایست قلبی میشود. مرگ معمولاً در کمتر از دو هفته پس از بروز علائم رخ میدهد.
در حالیکه اکثر کشورهای توسعهیافته بیماری هاری را در میان سگها ریشهکن کردهاند، این بیماری همچنان در کشورهای در حال توسعه آسیایی و آفریقایی رواج دارد. طبق گزارش «اتحاد جهانی علیه هاری»، ایران سالانه بین ۲۰ تا ۹۰ نفر تلفات ناشی از این بیماری دارد، اگرچه آمار رسمی وزارت بهداشت، تعداد موارد ابتلا و مرگ را «انگشتشمار» اعلام کرده است.
گفتوگو با دکتر نصرالله کوهستانی، مدیر شبکه بهداشت و درمان فومن
آقای دکتر، لطفاً در مورد بیماری هاری توضیح دهید.
حدود هزار بیماری مشترک بین انسان و دام وجود دارد که خطرناکترین آنها هاری است. این تنها یک بیماری نیست، بلکه معضلی اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی است و از شاخصهای توسعهیافتگی جوامع محسوب میشود. باید تأکید کنم که هاری واکسن دارد، اما درمان ندارد.
راههای انتقال بیماری به انسان چگونه است؟
شایعترین راه انتقال هاری، گزش سگ است. اما حیواناتی مانند راکونها، خفاشها، راسوها، میمونها، گرگها، خرسها، روباهها و حتی گربه، گاو و گوسفند نیز میتوانند ناقل ویروس باشند. انتقال انسان به انسان بسیار نادر است ولی محتمل. دوره نهفتگی بیماری معمولاً بین ۲ تا ۸ هفته است، اما ممکن است کمتر از ۵ روز یا بیشتر از این مدت نیز باشد.
آمار ابتلا در شهرستان فومن چگونه است؟
در سال ۱۴۰۲ نسبت به ۱۴۰۱، شاهد افزایش قابلتوجهی در حیوانگزیدگی بودیم. اما در سال ۱۴۰۳، با وجود افزایش تعداد موارد، شیب رشد کاهش یافته است. در بانوان، ۱۰۰ درصد افزایش و در مردان، ۲۰ درصد کاهش ثبت شده است. در مناطق شهری، آمار ۳۰ درصد افزایش داشته، اما در روستاها تغییری نداشته است. گزش توسط سگهای بلاصاحب ۷ درصد کاهش اما توسط سگهای صاحبدار ۲۵ درصد افزایش یافته است. گربهگزیدگی نیز افزایش داشته که توسط گربههای بلاصاحب دو برابر و توسط گربههای صاحبدار ۶۰ درصد کاهش یافته است. در گروه سنی زیر ۵ سال، آمار ۳.۵ برابر شده است و در سنین بالای ۶۰ سال نیز افزایش داشتهایم.
توصیههای سازمان بهداشت جهانی چیست؟
مهمترین راه مقابله، آموزش و ارتقاء آگاهیهای عمومی است. توانمندسازی مردم برای مراقبت از خود و اطرافیان در اولویت برنامهها قرار دارد. همچنین واکسیناسیون حیوانات و تزریق واکسن به افراد در معرض خطر توصیه شده است.
مسئولیت مدیریت حیوانات بلاصاحب در ایران بر عهده کدام نهاد است؟
طبق ماده ۵۵ اساسنامه شهرداریها و بند ۳۱ اساسنامه دهیاریها، مدیریت حیوانات بلاصاحب در شهرها بر عهده شهرداریها و در روستاها بر عهده دهیاریهاست.
در صورت گزش توسط حیوان چه باید کرد؟
ابتدا از وحشتزدگی بپرهیزید. مانند یک درخت ثابت و آرام بایستید. وسیلهای مانند چتر را بین خود و حیوان قرار دهید. با صدای محکم و کوتاه مانند “برگرد” حیوان را خطاب کنید. اگر زمین خوردید، از صورت، سینه و گردن خود محافظت کنید. کودکان نباید فرار کنند. پس از گزش، زخم را با آب و صابون تا ۲۰ دقیقه شستوشو دهید. سپس با بتادین ۱درصد یا الکل ۷۰درصد ضدعفونی کنید. زخم نباید پانسمان یا بخیه شود، زیرا ویروس به نور و اکسیژن حساس است. سپس سریعاً به مراکز بهداشتی مراجعه و واکسن و سرم را دریافت کنید.
علائم بیماری پس از ابتلا چیست؟
در ۳ روز اول، علائمی مانند افسردگی، بیقراری، بیاشتهایی، تفاندازی، سوزش گلو و درد محل گزش بروز میکند. حساسیت شدید به صدا، نور و تماس بهوجود میآید. بیمار دچار تشنج، ترس از آب، کفکردن دهان و اختلالات عصبی میشود. به کما رفته و در نهایت بر اثر ایست قلبی و تنفسی فوت میکند.
توصیه پایانی شما برای پیشگیری چیست؟
هاری با واکسن قابل پیشگیری است اما درمان ندارد. حتی گزش موش نیز ممکن است بیماری را منتقل کند. دامپزشکی با واکسیناسیون دامها نقش مهمی دارد. مردم از بازی با سگها پرهیز کنند. شهرداریها و دهیاریها باید به وظایف خود برای قرنطینه، عقیمسازی و نگهداری سگها در محلهای مناسب عمل کنند. گروههای مردمنهاد نیز با روشهای کارشناسی از حیوانات حمایت کنند، نه با غذا دادن بیضابطه که منجر به افزایش جمعیت و تغییر اکوسیستم شده است.
دیدگاه