وجود قوانینی همچون ممنوعیت استفاده از تلفن همراه در محوطه مدرسه، محدودیت‌های اعمال‌شده بر استفاده از برخی مواد غذایی همچون سس کچاپ در غذاخوری‌ها، و سخت‌گیری در زمینه نمادهای مذهبی، از جمله مصادیق سیاست‌های فرهنگی خاص فرانسه در محیط‌های آموزشی محسوب می‌شود.

در این گزارش، به بررسی دقیق این قوانین، دلایل اجرای آن‌ها و تأثیرات فرهنگی، اجتماعی و آموزشی‌شان با استناد به منابع معتبر بین‌المللی خواهیم پرداخت.

ممنوعیت کامل تلفن همراه: «وقفه دیجیتال» در مدارس راهنمایی

با وجود قانون ممنوعیت استفاده از تلفن همراه در مدارس فرانسه از سال ۲۰۱۸، در سال تحصیلی ۲۰۲۴–۲۰۲۵، حدود ۲۰۰ مدرسه راهنمایی برنامه‌ای آزمایشی به نام «وقفه دیجیتال» را اجرا کردند.

در این طرح، ۵۰٬۰۰۰ دانش‌آموز موظف بودند تلفن‌های همراه خود را در بدو ورود تحویل داده و در پایان روز تحصیلی دریافت کنند. هدف از این اقدام، کاهش حواس‌پرتی و مقابله با پدیده‌هایی مانند آزار و اذیت در فضای مجازی عنوان شده است.​

با این حال، این طرح با انتقادات و نگرانی‌هایی از سوی معلمان و مدیران مدارس مواجه شد. سوفی ونه‌تیتای، دبیرکل اتحادیه SNES-FSU، این اقدام را «یک ابزار سطحی» در مقابله با مشکلات عمیق‌تر دانست. همچنین، برونو بوبکیویچ، دبیرکل اتحادیه مدیران مدارس SNPDEN-UNSA، اظهار داشت که «مشکل اصلی استفاده از تلفن همراه در خارج از محیط مدرسه است، نه در داخل آن».​

در مدارس متوسطه (لیسه)، تصمیم‌گیری در مورد ممنوعیت تلفن همراه به عهدهٔ مسئولان مدرسه است.

در مدارس ایران، استفاده از تلفن همراه نیز در بسیاری از مراکز آموزشی دولتی ممنوع است، اما کنترل سراسری و منسجمی مانند فرانسه وجود ندارد. اغلب این ممنوعیت‌ها به تصمیم مدیر مدرسه واگذار شده و اجرایی‌سازی آن در عمل با چالش‌هایی روبه‌روست.

ممنوعیت استفاده از سس کچاپ در مدارس

از سال ۲۰۱۱، استفادهٔ نامحدود از سس کچاپ در غذاخوری‌های مدارس فرانسه ممنوع شده است. هدف از این قانون، تشویق دانش‌آموزان به مصرف غذاهای سنتی فرانسوی و جلوگیری از تأثیر فرهنگ غذایی خارجی است.

بر اساس این قانون، مدارس فقط مجاز هستند مقدار مشخصی از این سس را در کنار غذاهای خاصی مانند سیب‌زمینی سرخ‌کرده سرو کنند.​

در مدارس ایران، نظارت سخت‌گیرانه‌ای بر نوع تغذیه‌ی ارائه‌شده در بوفه‌ها وجود ندارد و دانش‌آموزان اغلب به مصرف فست‌فودها، تنقلات غیرمغذی و نوشابه دسترسی دارند. در حالی‌که توجه به آموزش عادات غذایی سالم در مدارس فرانسه به‌صورت ساختاری اجرا می‌شود.

پیشنهاد اجباری شدن یونیفرم مدرسه

در سال ۲۰۲۴، حزب راست‌گرای Rassemblement National به رهبری ژوردن باردلا، پیشنهادهایی برای اصلاحات گسترده در نظام آموزشی فرانسه ارائه داد. از جمله این پیشنهادها، اجباری شدن پوشیدن یونیفرم در مدارس بود. هدف از این اقدام، تقویت نظم و انضباط و کاهش تفاوت‌های اجتماعی در محیط مدرسه عنوان شد.​

این پیشنهاد با واکنش‌های متفاوتی مواجه شد. برخی آن را گامی مثبت در جهت ایجاد برابری در مدارس دانستند، در حالی که دیگران آن را محدودکننده آزادی‌های فردی تلقی کردند.​

پوشیدن لباس فرم در مدارس ایران اجباری است و یکی از ارکان ساختار انضباطی نظام آموزشی کشور محسوب می‌شود. این اجبار نه‌تنها مورد پذیرش عمومی است، بلکه به‌عنوان ابزاری جهت کاهش تبعیض اقتصادی در بین دانش‌آموزان نیز تلقی می‌گردد.

آزمون ورودی به مقطع ششم: بازگشت به نظام گزینشی

یکی دیگر از پیشنهادهای حزب Rassemblement National، برگزاری آزمون ورودی برای دانش‌آموزان جهت ورود به مقطع ششم بود. این اقدام با هدف ارتقاء سطح علمی و بازگرداندن نظام آموزشی به ساختارهای سنتی‌تر مطرح شد.​

در ایران، اغلب مدارس دولتی پذیرش غیرگزینشی دارند؛ با این حال، مدارس نمونه دولتی، تیزهوشان و غیردولتی برتر، سیستم آزمون ورودی سخت‌گیرانه‌ای برای مقاطع پایین‌تر نیز دارند. لذا نگاه گزینشی، به‌ویژه برای مدارس خاص، در ایران رایج‌تر از فرانسه است.

با این حال، این پیشنهاد نیز با مخالفت‌هایی روبه‌رو شد. منتقدان آن را گامی در جهت افزایش نابرابری‌های آموزشی و اجتماعی دانستند.​

ممنوعیت برخی بازی‌ها در حیاط مدرسه

در حیاط مدارس فرانسه، بعضی بازی‌ها به دلیل خطرات احتمالی یا ایجاد اختلال در نظم مدرسه ممنوع هستند. این قوانین با هدف حفظ امنیت و نظم در محیط مدرسه وضع شده‌اند. ​

در مدارس ایران، محدودیت مشخصی در مورد نوع بازی‌ها به‌صورت مکتوب وجود ندارد، ولی در عمل، بسیاری از بازی‌های فیزیکی پرتحرک نیز با محدودیت مواجه‌اند، عمدتاً به دلایل مشابه مانند فضای محدود حیاط یا احتمال درگیری فیزیکی.

محدودیت در استفاده از سرویس بهداشتی

در برخی مدارس فرانسه، دانش‌آموزان نمی‌توانند بدون اجازهٔ معلم وارد کلاس شوند و باید ابتدا با احترام درخواست کنند. این قانون به منظور حفظ نظم و انضباط در کلاس‌های درس وضع شده است. ​

در ایران نیز اغلب معلمان از دانش‌آموزان می‌خواهند برای خروج از کلاس اجازه بگیرند. در بسیاری از مدارس، خروج آزادانه در طول ساعت کلاس، حتی برای استفاده از سرویس بهداشتی، ممنوع است. این سیاست با نارضایتی بخشی از والدین و دانش‌آموزان نیز همراه بوده است.

مروری بر قوانین آموزشی فرانسه در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که نظام آموزشی این کشور، هرچند ساختاری منسجم و مدرن دارد، اما در برخی ابعاد فرهنگی و تربیتی، به‌شدت محافظه‌کار و سخت‌گیرانه عمل می‌کند.

ممنوعیت استفاده از تلفن همراه، محدودسازی نمادهای مذهبی و حتی اعمال قواعد غذایی خاص، از جمله تلاش‌هایی است که نشان می‌دهد آموزش در فرانسه نه‌تنها به انتقال دانش، بلکه به هدایت سبک زندگی دانش‌آموزان نیز می‌پردازد.

این قوانین اگرچه از منظر فرهنگی برای شهروندان فرانسوی قابل توجیه است، اما برای مهاجران یا ناظران خارجی گاه تعجب‌برانگیز تلقی می‌شود. مقایسه این قوانین با ساختار آموزشی ایران نیز نشان می‌دهد که شباهت‌ها و تفاوت‌های قابل‌توجهی در اهداف، میزان کنترل و شیوه اجرای قوانین وجود دارد؛ مقایسه‌ای که می‌تواند مبنای تحلیل‌های جامعه‌شناختی، فرهنگی و آموزشی در حوزه سیاست‌گذاری تربیتی باشد.

منبع: آکیس مجری مستقیم تورهای فرانسه (https://www.ariakiasafar.com/)