آیا سلطه دلار پایان می‌یابد؟

احتمال می‌رود در صورت تداوم سیاست جهانی تحریم‌های اقتصادی توسط آمریکا، روند افول دلار تسریع پیدا کند اما در هر صورت این روند تدریجی است و نباید انتظار داشت که در آینده نزدیک، دلار جایگاه فعلی خود را در بین علاقمندان به سرمایه گذاری کم خطر و یا تجار علاقمند به سود تضمین شده از دست بدهد.

  • رضا سیف پور

دکترای مدیریت کسب و کار / مدرس سواد مالی

در حال حاضر، دلار یکی از پرطرفدارترین ارزهای جهانی است. این وضعیت تقریباً از سال‌های میانی دو جنگ بزرگ جهانی بود که برای آمریکا رقم خورد. بسیار بدیهیست که اگر به هر دلیلی محبوبیت و یا مراجعه به یک کالا، ایده و یا هر پدیده دیگری از حدی فراتر رود آن ایده، کالا و یا پدیده خاص، تدریجاً به سلطه دست پیدا می‌کند. سلطه‌ای که هم می‌تواند متکی بر افکار عمومی (روانی) باشد و هم می‌تواند در جریانات فیزیکی و قابل لمس (در اینجا معاملات جهانی) مشاهده شود. امروزه وضعیت دلار در دنیا اینچنین است. به عبارت دیگر دلار به عنوان محبوب‌ترین ارز خارجی نه تنها نبض معاملات بازار را بر عهده دارد بلکه به عنوان یک فرصت سرمایه گذاری کم ریسک، مورد توجه مردمان بسیاری در جهان، بخصوص کشورهای توسعه نیافته یا کمتر توسعه یافته قرار دارد. وضعیت دلار در کشور ما هم تقریباً همینطور است، اما اکنون سؤال اصلی اینجاست که آیا این وضعیت تداوم می‌یابد؟ آینده دلار چیست؟ و چقدر می‌توان در سرمایه گذاری ومعاملات بر روی آن تکیه کرد؟

 در تحقیقات جدید بانک «یو بی اس» سوئیس از ترکیب ذخایر ارزی‌ بانک‌های مرکزی جهان و پیش‌بینی روند وضعیت ارزهای مهم در سال‌های آینده ذکر شده است که تا ۲۵ سال آینده نیز همچنان دلار آمریکا به عنوان نخستین ارز جهانی باقی خواهد ماند. توضیح اینکه ذخایر ارزی بانک‌های مرکزی شامل ارزهایی است که این بانک‌ها برای اموری نظیر بازپرداخت بدهی‌ها، تقویت ارزش پول ملی و کاهش تبعات شوک‌های ارزی نگهداری می‌کنند. در حال حاضر بین ۶۰ تا ۶۵ درصد ذخایر ارزی جهان به شکل دلار ۲۰ درصد بر حسب یورو و تنها دو درصد بر حسب یوان نگهداری می‌شوند. از این روست که بسیاری از کارشناسان افول سریع هژمونی دلار در سطح جهانی را خیلی دور از انتظار می‌بینند و بدیهیست که این می‌تواند پیش از هر چیز برای خود کشورهای توسعه یافته و قدرت‌های اقتصادی جهان نگران کننده باشد. از اینرو در واقع اکثر کشورهای جهان تلاش می‌کنند تا با نگاهی واقع بینانه تر، ضمن برقراری ارتباط مناسب با تمام کشورها، سعی کنند تا به تدریج گزینه‌های مالی و اعتباری جدیدی را هم امتحان نمایند. البته در این بین ایران و برخی از کشورهای اسلامی تمایل دارند که این روند سرعت بیشتری به خود بگیرد و از هم اکنون گام‌هایی را برای کم رنگ کردن نقش دلار در معاملات خود برداشته‌اند که به نظر نمی‌رسد در کوتاه مدت چندان مغید باشد زیرا از یک طرف دامنه کشورهایی که مایلند و می‌توانند در این مسیر با یکدیگر همکاری کنند اندک هستند و از طرفی دیگر در اینگونه معاملات به جهت تبدیل ارزها، ممکن است هربار در معاملات، یکی از دو طرف با سطحی از ضرر و زیان هم مواجه شوند.

سوای اینگونه تلاش‌ها، آنچه که می‌تواند به این روند یعنی افول هژمونی دلار در اقتصاد و سیاست جهانی پایان دهد و یا حد اقل از میزان آن بکاهد، قبل از هرچیزی رفتارهای سیاسی – اقتصادی خود آمریکاست. در واقع استفاده غیر منطقی آمریکا از اهرم تحریم‌ها بر علیه سایر کشورها باعث شده تا بسیاری از کشورهای جهان به فکر راه‌هایی جایگزین برای نظام دلاری در معاملات بین المللی باشند تا جایی که برخی از آنها همچون هند بطور جدی به موضوع ارزهای دیجیتال فکر می‌کنند. این مساله در صورت تداوم می‌تواند سلطه دلار را با چالش‌های جدی مواجه کند. در همین خصوص اخیراً اکونومیست با هشدار نسبت به تداوم استفاده بیش از حد از ابزار تحریم، در مقاله‌ای نوشت؛ «ممکن است که تداوم این رویکرد به هژمونی دلار خاتمه دهد. سال ۲۰۱۸ وزارت خزانه داری آمریکا شرکت ” روسال” که بزرگ‌ترین تولیدکننده آلمینیوم در روسیه بود را تحریم کرد و تنها در یک شب، این غول فلزی نتوانست با شرکایش ارتباط مالی برقرار کند. اگر چه اتاق‌های تسویه بانکی غربی از انجام تراکنش‌های مربوط به روسال خودداری کردند و سهام این شرکت ریزش شدیدی را تجربه کرد اما نارضایتی شدیدی در بین متحدین آمریکا به خاطر زیان‌های بزرگ ناشی از این تحریم و تحریم‌های مشابه ایجاد شده است.»

بدون شک این وضعیت خوبی برای دولتمردان آمریکایی نیست و احتمال می‌رود در صورت تداوم سیاست جهانی تحریم‌های اقتصادی توسط آمریکا، روند افول دلار تسریع پیدا کند اما در هر صورت این روند تدریجی است و نباید انتظار داشت که در آینده نزدیک، دلار جایگاه فعلی خود را در بین علاقمندان به سرمایه گذاری کم خطر و یا تجار علاقمند به سود تضمین شده از دست بدهد.

• ارتباط با نویسنده: ۰۹۱۱۱۳۸۱۷۰۲

Share